Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động sâu rộng đến các quốc gia ven biển, các hệ sinh thái carbon xanh dương đang nổi lên như một nguồn lực chiến lược, vừa góp phần hấp thụ khí nhà kính, vừa hỗ trợ phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững. Đối với Việt Nam, việc bảo vệ và phát huy giá trị của các hệ sinh thái này không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng xanh, nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0.
Với đường bờ biển dài cùng hệ sinh thái ven biển phong phú, Việt Nam được đánh giá sở hữu nhiều lợi thế để phát triển các sáng kiến liên quan đến carbon xanh dương. Những khu vực như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển hay vùng đất ngập nước ven biển không chỉ đóng vai trò bảo vệ môi trường tự nhiên mà còn trực tiếp tạo sinh kế cho hàng triệu người dân sống dựa vào nguồn lợi thủy sản và các hoạt động kinh tế biển.
Theo các nghiên cứu khoa học, carbon xanh dương là lượng carbon được hấp thụ và lưu trữ trong các hệ sinh thái biển, ven biển. Khả năng hấp thụ carbon của các hệ sinh thái này được ghi nhận cao hơn từ 2-4 lần so với nhiều hệ sinh thái rừng trên cạn, trong khi khả năng lưu trữ tổng thể có thể lớn gấp tới 10 lần. Đây được xem là một trong những giải pháp tự nhiên hiệu quả giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, đồng thời bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ khu vực ven bờ.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhận định biến đổi khí hậu hiện không còn là thách thức trong tương lai mà đã hiện hữu với những tác động rõ nét. Tình trạng nước biển dâng, xâm nhập mặn, xói lở bờ biển, suy giảm đa dạng sinh học và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Những biến động này không chỉ gây sức ép lên môi trường tự nhiên mà còn đe dọa an ninh lương thực, nguồn nước và sinh kế của cộng đồng dân cư, đặc biệt tại các địa phương ven biển.
Trong bối cảnh đó, các hệ sinh thái carbon xanh dương ngày càng được cộng đồng quốc tế đánh giá là “lá chắn tự nhiên” có giá trị đặc biệt. Không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro từ lũ lụt, bão mạnh hay nước biển dâng, các hệ sinh thái này còn góp phần bảo vệ cơ sở hạ tầng, duy trì nguồn lợi thủy sản và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam, cho biết carbon xanh dương đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện cơ chế để chuyển hóa các ý tưởng thành những hoạt động thực tiễn trong quản trị, đầu tư và phát triển.
Theo bà Ramla Khalidi, giá trị của hệ sinh thái carbon xanh dương không chỉ nằm ở khía cạnh môi trường. Đối với người dân địa phương, đây là nơi tạo nguồn thu nhập từ khai thác và nuôi trồng thủy sản. Với chính quyền, đó là vùng đệm tự nhiên giúp giảm thiểu tác động của thiên tai đối với hạ tầng và khu dân cư. Trong khi đó, các nhà đầu tư có thể nhìn thấy tiềm năng lớn từ thị trường carbon và các hoạt động tài chính xanh. Xa hơn, đây còn là một trong những nền tảng quan trọng giúp Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu phát thải ròng bằng 0.
Dù sở hữu nhiều tiềm năng, các sáng kiến liên quan đến carbon xanh dương tại Việt Nam hiện vẫn phân tán ở nhiều lĩnh vực và cơ quan quản lý khác nhau. Việc huy động nguồn lực tài chính, công nghệ và tri thức cho các hoạt động bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái còn gặp không ít khó khăn. Đây cũng là lý do Chương trình Đối tác hành động carbon xanh dương (NBCAP) được kỳ vọng sẽ trở thành đầu mối kết nối các nguồn lực trong và ngoài nước.
NBCAP được xây dựng như một nền tảng hợp tác liên ngành và đa bên nhằm thúc đẩy huy động tài chính xanh, đổi mới sáng tạo, chia sẻ dữ liệu và kinh nghiệm quốc tế phục vụ công tác bảo tồn, phục hồi các hệ sinh thái carbon xanh dương. Đồng thời, chương trình hướng đến tăng cường quản lý bền vững tài nguyên biển và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước những tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.
Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, trong thời gian tới, nhóm công tác NBCAP sẽ đóng vai trò điều phối các sáng kiến liên quan đến carbon xanh dương trên phạm vi cả nước, thúc đẩy sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và các đối tác phát triển. Bên cạnh việc hỗ trợ xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp, chương trình còn hướng tới việc lồng ghép nội dung carbon xanh dương vào các chiến lược và quy hoạch phát triển quốc gia.
Đồng quan điểm, bà Ramla Khalidi cho rằng NBCAP không đơn thuần là một sáng kiến mới mà là cơ chế điều phối giúp kết nối cơ quan quản lý, cộng đồng khoa học, doanh nghiệp và người dân nhằm cùng giải quyết những thách thức hiện hữu. Trong khi đó, ông Alfredo Giron, Giám đốc Chương trình Đại dương của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đánh giá việc hình thành NBCAP là dấu mốc quan trọng khẳng định vai trò tiên phong của Việt Nam trong thúc đẩy hành động khí hậu, đồng thời ghi nhận các hệ sinh thái ven biển như một dạng hạ tầng tự nhiên thiết yếu cho tăng trưởng bền vững.
Việc bảo tồn và phát triển các hệ sinh thái carbon xanh dương vì thế không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ môi trường mà còn mở ra cơ hội mới để huy động đầu tư, phát triển kinh tế biển và nâng cao sức chống chịu trước biến đổi khí hậu. Đây được xem là nguồn lực quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong những thập niên tới.
