Hơn 11.000 cơ sở nhà đất công chưa khai thác, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế đặc thù tháo gỡ

Hơn 11.400 cơ sở nhà, đất vẫn chờ được khai thác hiệu quả

Sau khi hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp, công tác quản lý tài sản công đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Theo Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), các địa phương cơ bản đã hoàn tất việc rà soát, bố trí và phân công trách nhiệm quản lý đối với toàn bộ cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý.

Đối với hệ thống trụ sở làm việc, việc bố trí cơ sở vật chất phục vụ hoạt động của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương và chính quyền địa phương đã cơ bản được bảo đảm. Thực hiện chủ trương tận dụng tối đa tài sản hiện có, nhiều địa phương tiếp tục sử dụng các trụ sở cũ của xã trước khi sáp nhập để bố trí nơi làm việc cho các cơ quan Đảng, chính quyền và mặt trận, hạn chế phát sinh đầu tư mới.

Song song với đó, nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư đã được chuyển đổi công năng phục vụ cộng đồng. Trong số này, 3.015 cơ sở được sử dụng cho giáo dục và đào tạo, 648 cơ sở phục vụ lĩnh vực y tế, 2.385 cơ sở trở thành thiết chế văn hóa, thể thao và 626 cơ sở được bố trí cho các mục đích công cộng khác.

Tuy nhiên, quá trình xử lý mới chỉ hoàn thành bước đầu. Đối với các cơ sở đã được thu hồi và chuyển giao cho địa phương quản lý, việc đưa tài sản vào khai thác thực tế vẫn còn nhiều tồn đọng. Tính đến ngày 27/5/2026, mới có 4.709 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc đã được đưa vào sử dụng. Trong khi đó, còn tới 11.412 cơ sở chưa được khai thác hoặc xử lý dứt điểm.

Đáng chú ý, trong số này có 5.329 cơ sở đã giao cho các tổ chức kinh doanh nhà hoặc tổ chức phát triển quỹ đất quản lý nhưng vẫn chưa đưa vào khai thác; 2.823 cơ sở đã được phê duyệt phương án xử lý nhưng chưa hoàn thành; và 3.260 cơ sở hiện vẫn chưa có phương án cụ thể.

Tình trạng chậm khai thác không diễn ra đồng đều giữa các địa phương. Một số tỉnh như Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn và An Giang chỉ còn số lượng nhỏ cơ sở cần tiếp tục xử lý. Tuy nhiên, nhiều địa phương khác vẫn đang đối mặt với khối lượng lớn tài sản dôi dư chưa thể đưa vào sử dụng hiệu quả. Ở khối bộ, ngành Trung ương, vẫn còn 702 cơ sở nhà, đất chưa hoàn tất xử lý, trong đó có những đơn vị có số lượng tài sản tồn đọng đáng kể như Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Tòa án nhân dân tối cao.

Rút gọn thủ tục, phân cấp mạnh để tăng tốc xử lý tài sản công

Lý giải những khó khăn hiện nay, bà Trần Diệu An, Cục phó Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), cho biết quá trình bố trí và sắp xếp tài sản công diễn ra trong thời gian rất ngắn, trong khi khối lượng tài sản cần xử lý lại rất lớn và triển khai đồng thời trên phạm vi cả nước.

Theo bà Trần Diệu An, sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, nhu cầu sử dụng cơ sở vật chất đã thay đổi đáng kể so với trước đây. Nhiều trụ sở được xây dựng cho mô hình tổ chức cũ nên không còn phù hợp hoàn toàn với yêu cầu mới. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ phụ trách quản lý tài sản công cũng có nhiều biến động, phải đảm nhận cùng lúc nhiều nhiệm vụ khiến tiến độ xử lý gặp không ít áp lực.

Một khó khăn khác là sự mất cân đối giữa cung và cầu. Sau khi sáp nhập, số lượng lớn nhà, đất dôi dư xuất hiện trong khi nhu cầu sử dụng của cả khu vực nhà nước lẫn tư nhân tại nhiều địa bàn lại giảm. Đặc biệt, các cơ sở nằm ở vùng sâu, vùng xa hoặc có quy mô nhỏ lẻ thường không có lợi thế thương mại, dẫn tới khó thu hút tổ chức, cá nhân thuê hoặc khai thác.

Trước thực tế này, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), cho biết Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy. Nghị quyết dự kiến được ban hành trong quý II/2026 và có thời hạn áp dụng trong 5 năm.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là đề xuất đơn giản hóa quy trình xác định giá cho thuê tài sản công. Thay vì phải trải qua nhiều bước thẩm định, trình phê duyệt và ban hành bảng giá như hiện nay, cơ chế mới hướng tới cách tính đơn giản hơn nhưng vẫn bảo đảm tính công khai và minh bạch.

Bộ Tài chính cũng đề xuất phân cấp mạnh hơn trong việc quyết định giá thuê, giao thẩm quyền trực tiếp cho các đơn vị quản lý nhà hoặc Chủ tịch UBND cấp xã tùy theo phạm vi tài sản. Đối với các trường hợp cho thuê, thông tin sẽ được công khai rộng rãi, còn việc lựa chọn đối tượng thuê được thực hiện theo nguyên tắc minh bạch, công bằng.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, việc xử lý khối lượng lớn nhà, đất dôi dư trong thời gian ngắn là nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ. Vì vậy, các cơ chế mới được xây dựng theo hướng vừa rút ngắn thủ tục hành chính, vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ quá trình khai thác, sử dụng tài sản công, hạn chế thất thoát và ngăn ngừa hành vi trục lợi chính sách. Đồng thời, kết quả xử lý nhà, đất dôi dư cũng sẽ được xem là một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu các bộ, ngành và địa phương trong thời gian tới.