Ngày 26/7, tại Nhà máy Điện phân Nhôm Đắk Nông (Khu công nghiệp Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng), Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên được sản xuất tại Việt Nam. Cột mốc này đánh dấu lần đầu tiên nước ta làm chủ công đoạn điện phân nhôm, hoàn thiện chuỗi sản xuất từ bôxít, alumin đến nhôm kim loại sau nhiều năm chuẩn bị.
Việt Nam là một trong những quốc gia sở hữu trữ lượng bôxít lớn trên thế giới. Tuy nhiên, trong thời gian dài, nguồn tài nguyên này chủ yếu được khai thác để sản xuất alumin phục vụ xuất khẩu hoặc cung cấp cho các nhà máy luyện nhôm ở nước ngoài. Công đoạn điện phân tạo ra nhôm kim loại - khâu mang lại giá trị gia tăng cao nhất - vẫn còn bỏ ngỏ.
Theo đó, sự ra đời của những thỏi nhôm thương phẩm đầu tiên tại Nhà máy Điện phân Nhôm Đắk Nông đã khép kín chuỗi giá trị bôxít - alumin - nhôm trong nước, mở ra bước phát triển mới cho ngành công nghiệp nhôm Việt Nam.
Dự án khởi công từ năm 2015 và trải qua hơn 11 năm xây dựng trong bối cảnh phải đối mặt với nhiều khó khăn, từ điều kiện thời tiết khắc nghiệt ở Tây Nguyên, ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đến quá trình hoàn thiện cơ chế, chính sách.
Phát biểu tại lễ công bố, ông Trần Hồng Quân, Giám đốc Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân, cho biết doanh nghiệp đã hoàn tất lắp đặt thiết bị và đưa Phân kỳ 1 của nhà máy với công suất 150.000 tấn nhôm/năm vào vận hành. Chỉ sau 210 ngày kể từ ngày 20/12/2025, khi Công ty Luyện kim Trần Hồng Quân cùng Tổng thầu NFC tập trung nguồn lực triển khai lắp đặt thiết bị, làm việc liên tục ngày đêm, những thỏi nhôm thương phẩm đầu tiên của Việt Nam đã chính thức ra lò.
Theo ông Quân, kết quả này là thành quả của sự chỉ đạo, hỗ trợ từ Trung ương, chính quyền địa phương cùng nỗ lực của đội ngũ cán bộ, kỹ sư, người lao động và các đơn vị tham gia dự án.
Một trong những điểm nổi bật của dự án là ứng dụng công nghệ điện phân nhôm sử dụng cường độ dòng điện 500kA - công nghệ tiên tiến đang được nhiều nhà máy trên thế giới áp dụng. Theo doanh nghiệp, lô nhôm thỏi đầu tiên đạt độ tinh khiết 99,71%, đáp ứng yêu cầu của nhiều ngành công nghiệp chế tạo.
Doanh nghiệp cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Tổng thầu NFC đẩy nhanh tiến độ lắp đặt Phân kỳ 2 có công suất 300.000 tấn/năm. Theo kế hoạch, đến quý I/2027, toàn bộ dự án sẽ đạt công suất thiết kế 450.000 tấn nhôm/năm, bảo đảm vận hành ổn định, an toàn và tuân thủ đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường.
Hơn hết, thành công của dây chuyền điện phân cho thấy doanh nghiệp trong nước từng bước làm chủ công nghệ có yêu cầu kỹ thuật cao, từ thiết kế, lắp đặt đến vận hành và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đây cũng là nền tảng để phát triển các dòng nhôm hợp kim, nhôm tấm, nhôm định hình cùng nhiều vật liệu phục vụ ngành ô tô, điện - điện tử, năng lượng tái tạo, hàng không và công nghiệp quốc phòng.
Theo số liệu của ngành công thương, mỗi năm Việt Nam vẫn phải nhập khẩu lượng lớn nhôm kim loại phục vụ sản xuất. Khi nhà máy vận hành đủ công suất thiết kế, kim ngạch nhập khẩu nhôm có thể giảm khoảng 1,5 tỷ USD mỗi năm.
Bên cạnh đó, chế biến sâu sẽ giúp nâng cao giá trị tài nguyên bôxít. Thay vì dừng ở sản phẩm alumin, nguồn tài nguyên này sẽ được chuyển hóa thành nhôm kim loại - nguyên liệu đầu vào của nhiều ngành công nghiệp chế tạo có giá trị gia tăng cao.
Định hướng phát triển chuỗi bôxít - alumin - nhôm cũng phù hợp với Kết luận số 31-KL/TW của Bộ Chính trị về phát triển ngành công nghiệp bôxít - alumin - nhôm đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Không chỉ tạo dấu ấn về công nghệ, dự án còn được kỳ vọng trở thành động lực phát triển kinh tế của tỉnh Lâm Đồng và khu vực Tây Nguyên. Sau khi hoàn thành toàn bộ các hạng mục, nhà máy dự kiến tạo khoảng 3.500 việc làm trực tiếp và gián tiếp, thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ như cơ khí, vật liệu, logistics và dịch vụ kỹ thuật.
Nguồn thu ngân sách địa phương được dự báo sẽ tăng lên, trong khi hệ sinh thái công nghiệp mới sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Theo các chuyên gia, nếu khai thác hiệu quả chuỗi bôxít - alumin - nhôm và phát triển đồng bộ các ngành sản xuất hạ nguồn, Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nhôm của khu vực và thế giới.
Làm chủ công nghệ điện phân, hoàn thiện chuỗi giá trị và hướng tới sản xuất quy mô lớn sẽ tạo nền tảng để ngành công nghiệp nhôm Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, nâng cao năng lực tự chủ về nguyên liệu và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Với Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân, cột mốc này mở ra giai đoạn phát triển mới, đồng thời khẳng định định hướng tiếp tục đầu tư công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất theo hướng hiện đại, hiệu quả và thân thiện với môi trường, góp phần đưa Lâm Đồng trở thành trung tâm công nghiệp nhôm của cả nước.
