Diễn đàn Nông nghiệp 2026 với chủ đề "Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam" do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tổ chức ngày 16/7. Theo đó, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp cho rằng để tạo đột phá cho ngành nông nghiệp, cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang kinh tế nông nghiệp, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đất đai và quy hoạch.
Phát biểu khai mạc, ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành nông nghiệp đạt mức tăng trưởng GDP 3,57%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6%. Tuy nhiên, mức tăng này vẫn thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chung của cả nước là 21%, cho thấy ngành nông nghiệp cần có những bước bứt phá mạnh mẽ hơn để bắt kịp đà tăng trưởng của nền kinh tế.
Theo ông Liêm, dù tốc độ tăng trưởng chưa đạt kỳ vọng, nông nghiệp vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô. Điểm sáng nổi bật là đóng góp vào cán cân thương mại khi ngành đạt mức xuất siêu hơn 12,5 tỷ USD, trong bối cảnh cả nước nhập siêu hơn 16,6 tỷ USD.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường, cho rằng hệ thống chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đã tạo nền tảng quan trọng để phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, hiện đại và bền vững. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là tổ chức thực hiện hiệu quả, bảo đảm các chính sách nhanh chóng đi vào thực tiễn sản xuất.
Ông Thuận dẫn số liệu cho thấy tỷ trọng đóng góp của khu vực nông nghiệp trong nền kinh tế có xu hướng giảm, từ 12,34% năm 2024, xuống 11,2% năm 2025 và dự kiến còn khoảng 10,38% trong năm 2026. Theo ông, để đảo ngược xu hướng này, cần kiến tạo một không gian phát triển mới dựa trên tư duy kinh tế thay vì chỉ tập trung vào sản lượng.
Theo ông Thuận, một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là sự thiếu linh hoạt trong quản lý đất đai và thực thi pháp luật tại địa phương. Mặc dù Luật Đất đai đã có những quy định mở đường tại Điều 218 và Điều 93 về tích tụ ruộng đất, song quá trình triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều vướng mắc.
Các doanh nghiệp muốn phát triển mô hình nông nghiệp trên đất lúa hiện vẫn phải đối mặt với quy trình đăng ký phức tạp ở cấp xã. Trong khi đó, nhu cầu chuyển đổi từ trồng lúa sang nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi vịt hoặc các loại cây trồng ngắn ngày tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng là rất lớn, nhưng cơ chế hỗ trợ vẫn chưa đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Bên cạnh đó, việc phân vùng sinh thái, phát triển nông nghiệp đô thị ven đô hay nông nghiệp sinh thái vùng lõi cũng đang vướng nhiều rào cản pháp lý. Đơn cử, tại một số khu vực nuôi tôm nằm ngoài quy hoạch cũ, khi quy hoạch được điều chỉnh, chính quyền địa phương vẫn lúng túng trong phân cấp thẩm quyền giải quyết, dẫn đến khó khăn trong việc xác định hình thức giao đất, cho thuê đất.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phan Minh Thông, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Phúc Sinh Group, cho rằng tinh thần của Nghị quyết số 19-NQ/TW về chuyển từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp" đã trở thành kim chỉ nam đối với nhiều doanh nghiệp trong ngành. Theo ông, việc thay đổi tư duy này giúp doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ cao và chế biến sâu, thay vì chỉ tập trung vào sản xuất nguyên liệu.
Ông Phan Minh Thông cho biết, một trong những điểm khác biệt cốt lõi trong tư duy điều hành là việc xóa bỏ ranh giới địa lý trong giao thương nông sản. Thay vì chỉ đóng vai trò nhà xuất khẩu hàng hóa sản xuất tại Việt Nam, doanh nghiệp Việt có thể vươn mình thành một thực thể thương mại toàn cầu. Ông Phan Minh Thông khẳng định thế giới là “phẳng” và các doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm được những gì người Hà Lan, Singapore hay Hồng Kông đã thực hiện.
Minh chứng rõ nét nhất cho tư duy này là việc Phúc Sinh trở thành người mua hạt tiêu lớn nhất tại Brazil. Doanh nghiệp thu mua hạt tiêu ở Nam Mỹ và bán trực tiếp tới các thị trường khó tính như Mỹ, Đức và khu vực Trung Đông. Theo ông Thông, chiến lược này giúp doanh nghiệp duy trì vị thế số một thế giới về hạt tiêu mà không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung trong nước. Việc chủ động nguồn nguyên liệu từ Brazil cũng giúp tối ưu chuỗi cung ứng toàn cầu, thể hiện sự thay đổi về tầm nhìn trong chiến lược phát triển.
Theo ông Phan Minh Thông, ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn đang chịu áp lực khi tỷ trọng xuất khẩu nông sản thô còn lớn. Ông cho biết hàng thô chỉ mang lại khoảng 35% giá trị, trong khi chế biến sâu mới tạo ra giá trị gia tăng thực sự. Chính vì vậy, từ năm 2005, Phúc Sinh đã đầu tư nhà máy chế biến hạt tiêu sạch đầu tiên, tạo lợi thế cạnh tranh và khác biệt trên thị trường.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng việc kết hợp đất nông nghiệp với các loại hình dịch vụ như giáo dục, du lịch và trải nghiệm ẩm thực - xu hướng đang được nhiều địa phương quan tâm nhằm gia tăng giá trị - vẫn chưa có hành lang pháp lý đầy đủ để triển khai hiệu quả. Theo các chuyên gia tại diễn đàn, đây cũng là một trong những nút thắt cần sớm được tháo gỡ để mở rộng không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành nông nghiệp Việt Nam.
"Để nâng cao giá trị nông sản, cần đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ, đặc biệt là công nghệ chế biến sâu và tiêu chuẩn sản xuất xanh. Đây là điều kiện tiên quyết để nông sản Việt Nam thâm nhập sâu vào các thị trường quốc tế. Ngoài ra, cần có chính sách cụ thể để hỗ trợ nông nghiệp, từ tín dụng ưu đãi đến phát triển hệ thống nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao", ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, nhấn mạnh.
