Vĩnh Phú nằm ở khu vực giáp ranh với vùng chăn nuôi bò sữa Ba Vì (Hà Nội) – nơi từ lâu đã được xem là “thủ phủ bò sữa” của miền Bắc. Nhờ lợi thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu và nguồn thức ăn phong phú, nhiều năm qua người dân nơi đây đã mạnh dạn phát triển chăn nuôi bò sữa theo quy mô hộ gia đình. Từ vài con bò ban đầu, nhiều hộ đã mở rộng đàn, từng bước hình thành vùng cung cấp sữa tươi cho các doanh nghiệp chế biến sữa trong khu vực.
Điều đáng chú ý là cùng với sự phát triển về quy mô chăn nuôi, người dân Vĩnh Phú cũng dần áp dụng những phương thức sản xuất thân thiện với môi trường. Thay vì sản xuất theo kiểu truyền thống, nhiều hộ đã chủ động tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và tái sử dụng chất thải chăn nuôi để tạo thành một vòng tuần hoàn trong sản xuất. Đây chính là nền tảng của mô hình kinh tế tuần hoàn – xu hướng đang được khuyến khích trong phát triển nông nghiệp bền vững.
Phụ phẩm nông nghiệp – nguồn thức ăn quan trọng cho đàn bò
Trong chăn nuôi bò sữa, chi phí thức ăn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất. Vì vậy, việc tận dụng nguồn thức ăn sẵn có tại địa phương không chỉ giúp giảm chi phí mà còn góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.
Tại xã Vĩnh Phú, nhiều hộ dân đã tận dụng các bãi đất ven sông để trồng cỏ voi – loại thức ăn chủ yếu cho đàn bò sữa. Cỏ voi có ưu điểm là sinh trưởng nhanh, năng suất cao và phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương. Ngoài ra, người dân còn sử dụng nhiều loại phụ phẩm nông nghiệp khác như thân cây ngô, rơm rạ, bã sắn hoặc cám để bổ sung dinh dưỡng cho đàn bò.
Theo bà Phạm Thị Ngọc, một hộ chăn nuôi bò sữa lâu năm tại thôn An Lão, việc chuẩn bị nguồn thức ăn cho đàn bò phải được tính toán rất kỹ lưỡng theo từng mùa trong năm.
“Mùa hè cỏ mọc nhanh nên phải tranh thủ cắt về, vừa cho bò ăn vừa ủ chua để dự trữ. Đến mùa đông cỏ ít thì dùng nguồn thức ăn đã ủ trước đó. Nếu không chuẩn bị từ trước thì mùa đông sẽ rất thiếu thức ăn cho bò,” bà Ngọc chia sẻ.
Nhờ cách làm này, nhiều hộ chăn nuôi có thể chủ động nguồn thức ăn cho đàn bò quanh năm, hạn chế phải mua thêm thức ăn từ bên ngoài. Điều đó không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tận dụng tối đa các nguồn phụ phẩm nông nghiệp vốn dễ bị bỏ phí.
Không chỉ tận dụng nguồn thức ăn từ cây trồng, nhiều hộ còn áp dụng kỹ thuật ủ chua thức ăn để bảo quản lâu dài. Phương pháp này giúp giữ được giá trị dinh dưỡng của thức ăn, đồng thời đảm bảo nguồn thức ăn ổn định cho đàn bò trong những thời điểm khan hiếm.
Chất thải chăn nuôi trở thành nguồn tài nguyên
Một điểm nổi bật trong mô hình chăn nuôi bò sữa tại Vĩnh Phú là việc tận dụng chất thải chăn nuôi để phục vụ cho các hoạt động sản xuất khác.
Thông thường, trong chăn nuôi gia súc, chất thải nếu không được xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, tại nhiều hộ chăn nuôi bò sữa ở Vĩnh Phú, phân bò lại được xem như một nguồn tài nguyên có giá trị.
Phân bò sau khi được thu gom hằng ngày sẽ được bán cho các hộ trồng trọt hoặc các đơn vị thu mua để sản xuất phân bón hữu cơ. Nhờ đó, chất thải chăn nuôi không bị bỏ phí mà trở thành nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Anh Đặng Quang Cường, nông dân thôn An Lão cho biết, gia đình anh để tận dụng nước thải, chất thải từ việc chăn nuôi bò đã đào hố làm hầm biogas để tuần hoàn làm khí đốt đun nấu, đặc biệt là để đun nước sôi vệ sinh cho bò hàng ngày. “Nhờ việc tận dụng làm khí đốt trong việc đun nấu mà gia đình tôi đã tiết kiệm được một phần kinh tế trong việc chăn nuôi, từ đó góp phần nâng cao lợi nhuận”, anh Cường cho hay.
Cũng theo ông Đặng Ngọc Quế, một hộ chăn nuôi có nhiều năm kinh nghiệm tại địa phương, việc tận dụng phân bò không chỉ giúp giảm ô nhiễm môi trường mà còn mang lại nguồn thu nhập phụ cho người chăn nuôi.
“Phân bò bây giờ có người thu mua để làm phân bón hữu cơ. Mỗi ngày gom lại một lượng khá lớn, bán đi cũng có thêm thu nhập,” ông Quế cho biết.
Ngoài ra, việc tái sử dụng chất thải chăn nuôi cũng giúp cải thiện chất lượng đất trồng, giảm sự phụ thuộc vào phân bón hóa học. Đây là một trong những yếu tố quan trọng trong việc phát triển nền nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường.
Doanh nghiệp đồng hành trong chuỗi sản xuất sữa
Bên cạnh việc tận dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên trong chăn nuôi, sự tham gia của các doanh nghiệp thu mua sữa cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nghề nuôi bò sữa tại địa phương.
Theo ông Đặng Ngọc Quế, hiện nay sữa tươi của người dân trong vùng được nhiều doanh nghiệp thu mua, trong đó có các doanh nghiệp lớn trong ngành sữa. Các doanh nghiệp này kiểm soát chất lượng sữa rất chặt chẽ nhằm đảm bảo tiêu chuẩn cho quá trình chế biến.
“Các công ty kiểm tra chất lượng sữa thường xuyên. Từ máy móc vắt sữa đến chuồng trại đều phải đảm bảo vệ sinh sạch sẽ. Nếu sữa không đạt tiêu chuẩn thì sẽ không được đưa vào nhà máy,” ông Quế chia sẻ.
Chính việc kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt đã giúp nâng cao ý thức của người chăn nuôi trong việc đảm bảo vệ sinh và an toàn thực phẩm. Đồng thời, điều này cũng góp phần nâng cao giá trị của sản phẩm sữa tươi.
Hiện nay, giá thu mua sữa thường được phân loại theo nhiều tiêu chí như hàm lượng chất béo, độ sạch và chất lượng dinh dưỡng. Những hộ chăn nuôi đảm bảo tốt các tiêu chuẩn này có thể bán sữa với giá hơn 15.000 đồng mỗi lít.
Mặc dù giá sữa đôi khi có sự biến động theo thị trường, nhưng nhìn chung nghề nuôi bò sữa vẫn mang lại nguồn thu nhập khá ổn định cho nhiều hộ gia đình.
Kinh tế xanh – hướng phát triển bền vững
Nhìn từ thực tế tại Vĩnh Phú, có thể thấy mô hình chăn nuôi bò sữa không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững.
Từ việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho bò đến việc tái sử dụng chất thải chăn nuôi để sản xuất phân bón hữu cơ, nhiều hộ dân đã từng bước hình thành một chuỗi sản xuất khép kín. Trong chuỗi đó, các nguồn tài nguyên được tận dụng tối đa, giảm thiểu lãng phí và hạn chế tác động tới môi trường.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi bò sữa như tại Vĩnh Phú là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển của ngành nông nghiệp hiện nay. Khi các nguồn tài nguyên được sử dụng hiệu quả, chi phí sản xuất sẽ giảm xuống, trong khi giá trị kinh tế lại được nâng cao.
Đối với người nông dân, điều quan trọng hơn cả là nghề nuôi bò sữa đã giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống. Nhờ nguồn thu từ sữa, nhiều hộ có điều kiện đầu tư cho con cái học hành và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Trong tương lai, nếu tiếp tục được hỗ trợ về kỹ thuật, vốn và thị trường tiêu thụ, vùng chăn nuôi bò sữa Vĩnh Phú (Phú Thọ) – Ba Vì (Hà Nội) hoàn toàn có thể trở thành một vùng nguyên liệu sữa quan trọng và bền vững của miền Bắc.
Từ những chuồng bò giản dị của người nông dân, một mô hình kinh tế xanh đang dần hình thành. Và chính những dòng sữa trắng ấy không chỉ nuôi sống nhiều gia đình mà còn góp phần tạo nên một nền nông nghiệp bền vững cho vùng đất ven sông này.
