Từ ngày 1/1/2026, chính sách bảo hiểm thất nghiệp bước sang giai đoạn điều chỉnh quan trọng khi Luật Việc làm sửa đổi chính thức có hiệu lực. Điểm thay đổi đáng chú ý là cách tính mức hưởng trợ cấp thất nghiệp tối đa được thống nhất theo lương tối thiểu vùng, thay vì phân tách giữa khu vực công và khu vực tư như trước đây. Với cách tính mới, mức trợ cấp cao nhất người lao động có thể nhận đạt 26,55 triệu đồng, mở rộng biên độ hỗ trợ tài chính trong giai đoạn mất việc.
Theo quy định mới, mức trợ cấp thất nghiệp hằng tháng vẫn giữ nguyên nguyên tắc bằng 60% mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm thất nghiệp của 6 tháng liền kề trước khi người lao động chấm dứt hợp đồng. Tuy nhiên, trần hưởng đã được điều chỉnh: không vượt quá 5 lần mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp lần cuối. Cách tiếp cận này thay thế quy định cũ, vốn áp dụng lương tối thiểu vùng với khu vực doanh nghiệp và lương cơ sở với khu vực nhà nước.
Cùng thời điểm luật có hiệu lực, Chính phủ điều chỉnh lương tối thiểu vùng với mức mới: vùng I là 5,31 triệu đồng; vùng II là 4,73 triệu đồng; vùng III đạt 4,14 triệu đồng và vùng IV là 3,7 triệu đồng mỗi tháng. Tương ứng, mức trợ cấp thất nghiệp tối đa dao động từ khoảng 18,5 triệu đến 26,55 triệu đồng, tùy theo vùng lương tối thiểu. Khi lương tối thiểu tiếp tục được điều chỉnh trong tương lai, trần hưởng trợ cấp thất nghiệp cũng sẽ tăng theo.
Không chỉ thay đổi về mức hưởng, thủ tục giải quyết trợ cấp thất nghiệp cũng được rút ngắn. Thay vì chờ đến ngày làm việc thứ 16 kể từ khi nộp đủ hồ sơ như trước, người lao động nay có thể nhận quyết định hưởng trợ cấp từ ngày làm việc thứ 11. Việc rút ngắn thời gian này được kỳ vọng giúp người lao động sớm tiếp cận nguồn tài chính cần thiết, giảm áp lực trong giai đoạn chuyển tiếp tìm kiếm việc làm mới.
Luật sửa đổi đồng thời bổ sung quy định loại trừ một nhóm đối tượng khỏi diện hưởng trợ cấp thất nghiệp. Cụ thể, người lao động nghỉ việc khi đã đủ điều kiện hưởng lương hưu sẽ không còn được nhận khoản trợ cấp này. Hiện nay, độ tuổi nghỉ hưu được xác định là nam 61 tuổi 6 tháng và nữ 57 tuổi, với điều kiện đã đóng từ đủ 15 năm bảo hiểm xã hội. Quy định mới khép lại “khoảng trống” của luật cũ, vốn chỉ loại trừ người đang hưởng lương hưu, khiến một số lao động trong thời gian chờ hưu trí vẫn có thể nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp.
Bảo hiểm thất nghiệp được triển khai từ năm 2009, bao gồm bốn nhóm chính sách: trợ cấp thất nghiệp, tư vấn - giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề và bảo hiểm y tế. Quỹ bảo hiểm thất nghiệp được hình thành từ sự đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động, ngân sách Nhà nước cùng các nguồn hợp pháp khác, vận hành theo nguyên tắc đóng - hưởng. Dự kiến đến cuối năm 2025, cả nước có khoảng 16,6 triệu lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp, với tiền lương bình quân làm căn cứ đóng đạt 6,7 triệu đồng. Kết dư quỹ ước đạt 67.400 tỷ đồng, tạo dư địa cho việc mở rộng chính sách hỗ trợ.
Một điểm mới khác nhằm tăng vai trò “đỡ lưng” của bảo hiểm thất nghiệp là nâng hạn mức vay vốn để tạo, duy trì và mở rộng việc làm. Từ năm 2026, người lao động có thể vay tối đa 200 triệu đồng, gấp đôi so với trước. Với cơ sở sản xuất, kinh doanh, hạn mức vay được nâng mạnh từ 2 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng, song không quá 200 triệu đồng cho mỗi lao động được hỗ trợ. Trong trường hợp địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi, UBND cấp tỉnh có thể trình HĐND quyết định mức vay cao hơn. Thời hạn vay tối đa lên tới 120 tháng, do Ngân hàng Chính sách xã hội xem xét trên cơ sở khả năng trả nợ và nguồn vốn.
Song song với các điều chỉnh về chính sách tài chính, Luật Việc làm sửa đổi lần đầu tiên quy định việc đăng ký lao động theo lộ trình. Từ 1/7/2026, quy định này áp dụng với người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; các nhóm còn lại sẽ thực hiện từ 1/1/2027. Ba nhóm đối tượng phải đăng ký gồm người đóng BHXH bắt buộc, người có việc làm nhưng không thuộc diện đóng bắt buộc và người thất nghiệp. Cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang không thuộc diện áp dụng.
Việc đăng ký lao động được triển khai trong bối cảnh cả nước có hơn 53 triệu người trong độ tuổi lao động, song chỉ khoảng 38% có thông tin trên hệ thống bảo hiểm xã hội. Thông qua đăng ký và số hóa dữ liệu, cơ quan quản lý kỳ vọng xây dựng được cơ sở dữ liệu lao động thống nhất, phục vụ hiệu quả hơn cho công tác hoạch định chính sách, điều hành thị trường lao động và bảo đảm an sinh xã hội trong dài hạn.
