Doanh nghiệp đứng trước áp lực chuyển đổi xanh và yêu cầu minh bạch phát thải
Những năm gần đây, xu hướng áp dụng các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị đang lan rộng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc đã triển khai các cơ chế kiểm soát phát thải carbon đối với hàng hóa nhập khẩu. Đáng chú ý, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon dự kiến áp dụng đầy đủ từ năm 2026 sẽ yêu cầu doanh nghiệp phải kê khai lượng phát thải trong quá trình sản xuất, đồng thời chịu chi phí bổ sung nếu không đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các ngành sản xuất sử dụng nhiều năng lượng như thép, xi măng, dệt may và chế biến nông sản, áp lực giảm phát thải đang trở nên rõ rệt. Theo số liệu từ Bộ Tài nguyên và Môi trường, tổng lượng phát thải khí nhà kính của Việt Nam năm 2022 ước tính khoảng 490 triệu tấn CO2 tương đương, trong đó khu vực công nghiệp và năng lượng chiếm hơn 70%. Nếu không có giải pháp giảm phát thải hiệu quả, chi phí sản xuất của doanh nghiệp có thể gia tăng đáng kể khi các thị trường xuất khẩu áp dụng thuế carbon. Trong bối cảnh hiện tại, việc xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo và cải tiến quy trình sản xuất nhằm giảm lượng khí thải. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này đòi hỏi nguồn vốn lớn và thời gian dài, khiến không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn trong việc triển khai.
Chính vì vậy, thị trường tín chỉ carbon được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ kinh tế quan trọng, giúp doanh nghiệp cân bằng chi phí chuyển đổi xanh. Khi doanh nghiệp giảm được lượng phát thải so với mức quy định, phần giảm phát thải đó có thể được quy đổi thành tín chỉ carbon để bán cho các đơn vị khác. Điều này tạo ra động lực tài chính trực tiếp cho các hoạt động bảo vệ môi trường và thúc đẩy đổi mới công nghệ.
Thị trường tín chỉ carbon hình thành động lực tài chính cho tăng trưởng xanh
Theo lộ trình của Chính phủ, Việt Nam dự kiến vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon từ năm 2025 và chính thức đưa vào hoạt động từ năm 2028. Khi thị trường này hình thành, các doanh nghiệp có thể tham gia mua bán tín chỉ carbon tương tự như một loại hàng hóa đặc biệt, được định giá dựa trên lượng khí thải được cắt giảm. Trên thế giới, thị trường carbon đã phát triển mạnh trong hơn một thập kỷ qua. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới cho thấy giá trị thị trường carbon toàn cầu năm 2023 đạt khoảng 950 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm trước. Điều này cho thấy tín chỉ carbon đang trở thành một công cụ tài chính quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của nhiều quốc gia.
Đối với Việt Nam, lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và năng lượng tái tạo được đánh giá là những ngành có tiềm năng lớn trong việc tạo ra tín chỉ carbon. Các dự án trồng rừng, bảo vệ rừng và phát triển năng lượng sinh khối có thể giúp hấp thụ lượng lớn khí CO2 từ khí quyển, từ đó tạo nguồn tín chỉ carbon để giao dịch trên thị trường. Theo ước tính của các chuyên gia, nếu tận dụng tốt tiềm năng này, Việt Nam có thể thu về hàng trăm triệu USD mỗi năm từ hoạt động bán tín chỉ carbon. Tuy nhiên, để thị trường tín chỉ carbon vận hành hiệu quả, cần xây dựng hệ thống pháp lý rõ ràng và minh bạch, đồng thời nâng cao năng lực quản lý phát thải của doanh nghiệp. Việc đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn, phát triển cơ sở dữ liệu phát thải và ứng dụng công nghệ số trong giám sát môi trường sẽ là những yếu tố then chốt quyết định sự thành công của thị trường này.
Trong dài hạn, thị trường tín chỉ carbon không chỉ là công cụ giảm phát thải mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh và bền vững. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đây là cơ hội để chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn cạnh tranh dựa trên tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững./.
