Từ lễ Thượng nêu đến phong tục tiễn Táo quân
Khi những hạt mưa xuân lất phất rơi trên các khối đá lớn của cổng Nam, nghi lễ Thượng nêu được tiến hành trang trọng. Cây nêu là cây tre già, cao thẳng, còn nguyên lá xanh, được dựng lên như một biểu tượng quen thuộc trong đời sống tinh thần của người Việt mỗi dịp Tết đến, xuân về.
Trên ngọn cây, các cán bộ Trung tâm Bảo tồn Di sản cùng nghệ nhân treo cờ hội, khánh đất và những vật phẩm truyền thống. Theo quan niệm dân gian, cây nêu mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu, cầu mong bình an, may mắn cho năm mới.
Ngay sau đó là nghi lễ thả cá tiễn ông Công ông Táo tại hồ sen phía trước cổng Nam. Những chú cá chép đỏ được thả xuống mặt nước trong xanh, mang theo ước vọng về một năm mới yên vui, mưa thuận gió hòa.
Chứng kiến các nghi lễ diễn ra trong không gian thành đá cổ kính, ông Nguyễn Văn Hải, một du khách từ phương xa, chia sẻ: “Được xem lễ Thượng nêu ngay tại Thành Nhà Hồ mang lại cảm xúc rất đặc biệt. Vừa uy nghi, cổ kính, vừa gần gũi như Tết ở làng quê. Nhờ vậy, du khách không chỉ tham quan di tích mà còn cảm nhận rõ hơn giá trị văn hóa của nơi này”.
Theo ông Trịnh Hữu Anh – Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hoá, việc tổ chức các hoạt động Tết truyền thống tại di sản nhằm tạo không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, đồng thời giúp bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa dân tộc một cách bền vững.
Khi thế hệ trẻ tiếp nối mạch nguồn văn hóa
Điểm nhấn nổi bật của chương trình năm nay là sự tham gia đông đảo của học sinh địa phương. Tại khu trung tâm di sản, chương trình giáo dục di sản “Rung chuông vàng” lần thứ 3 với chủ đề “Thành Nhà Hồ - 10 năm kinh đô, 2 vương triều, 1 điểm đến”, đã diễn ra sôi nổi, thu hút hàng trăm em học sinh.
Thầy Trịnh Đình Thảo – Hiệu trưởng Trường THCS Phạm Văn Hinh cho biết, chương trình giúp học sinh tiếp cận lịch sử theo cách sinh động, dễ nhớ. Thay vì chỉ học qua sách vở, các em được trực tiếp tìm hiểu di sản ngay tại không gian lịch sử, từ đó hình thành ý thức trân trọng và gìn giữ giá trị văn hóa quê hương.
Bên cạnh phần thi kiến thức, các em học sinh còn tham gia gói bánh chưng, giã bánh dày dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Những đôi tay học trò còn vụng về khi xếp lá, buộc lạt nhưng ánh mắt ai cũng ánh lên niềm háo hức. Những chiếc bánh làm ra không chỉ để dâng cúng tổ tiên mà còn là cách để các em cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của Tết truyền thống.
Không chỉ có các nghi lễ và hoạt động trải nghiệm, ngày hội còn mang đến cho du khách cảm giác được “sống chậm” giữa không gian văn hóa xưa cũ. Nhiều gia đình đưa con nhỏ về Thành Nhà Hồ không chỉ để du xuân mà còn như một cách “dẫn lối về nguồn”, để con trẻ được tận mắt thấy, tận tay chạm vào những giá trị truyền thống.
Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, hình ảnh ông bà kiên nhẫn giảng giải cho con cháu về ý nghĩa cây nêu, bánh chưng, bánh dày đã tạo nên những khoảnh khắc lắng đọng, rất riêng của ngày giáp Tết nơi di sản. Thành Nhà Hồ vì thế không còn là không gian tĩnh lặng của đá và thời gian, mà trở thành nơi ký ức văn hóa được đánh thức một cách tự nhiên.
Chuỗi hoạt động đón Tết tại Thành Nhà Hồ không chỉ mang ý nghĩa lễ hội mà còn là minh chứng cho cách làm di sản gắn với đời sống đương đại. Thay vì “đóng khung” di tích trong không gian trầm mặc, các hoạt động văn hóa truyền thống đã thổi vào thành đá cổ kính một sức sống mới, giúp di sản trở thành điểm hẹn văn hóa của cộng đồng.
Dòng người vẫn còn nán lại bên những bức tường thành đá cổ. Tiếng trống hội, tiếng cười nói của học sinh và sắc đỏ của cây nêu hòa vào không gian di sản. Giữa Thành Nhà Hồ hơn 600 năm tuổi, không khí Tết truyền thống được khơi dậy một cách tự nhiên, góp phần gìn giữ và tiếp nối những giá trị văn hóa qua các thế hệ.
