Trước đó, tại Đại hội đại biểu nhiệm kỳ I (2025 – 2026) của Hiệp hội Công nghiệp Khoáng sản TP.HCM, ông Phan Tấn Đạt – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Khoáng sản và Xây dựng Bình Dương (KSB) chính thức được bầu giữ chức Chủ tịch Hiệp hội, trở thành “đầu tàu” dẫn dắt cộng đồng doanh nghiệp ngành khoáng sản bước vào giai đoạn phát triển mới.
Nguồn cung vật liệu chưa tương xứng với tiềm năng
Tại tọa đàm, ông Đạt đã phân tích một cách toàn diện bức tranh về nguồn cung vật liệu xây dựng tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Theo ông, dù trữ lượng tài nguyên đá xây dựng đã được quy hoạch là rất lớn, song năng lực khai thác thực tế hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Cụ thể, trong khi nhu cầu đá xây dựng của TP.HCM mỗi năm dao động từ 25 – 28 triệu m³, thì tổng công suất khai thác thực tế hiện chỉ khoảng 17 triệu m³. Khoảng chênh lệch lớn giữa cung và cầu này đang tạo áp lực đáng kể lên thị trường vật liệu xây dựng, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai các dự án hạ tầng.
Ông Đạt cho biết, mặc dù Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn cho đầu tư công, song tình trạng thiếu vật liệu vẫn khiến nhiều dự án đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ và phát sinh chi phí lớn. Đáng lo ngại hơn, do ưu tiên cung ứng cho các công trình sử dụng vốn Nhà nước, thị trường vật liệu phục vụ nhu cầu dân sinh và các doanh nghiệp ngoài khu vực công gần như bị bỏ trống.
Để giải quyết căn cơ tình trạng này, ông Phan Tấn Đạt nhấn mạnh sự cần thiết phải thay đổi tư duy quản lý trong lĩnh vực khai thác khoáng sản. Theo ông, các cơ quan chức năng cần cho phép tăng công suất khai thác ngay đối với các mỏ đã có hồ sơ pháp lý đầy đủ, thay vì tiếp tục áp dụng các thủ tục hành chính kéo dài, làm mất đi tính cấp bách của các dự án đầu tư công.
Một điểm nghẽn khác được ông Đạt chỉ ra nằm ở cách diễn đạt trong Luật Địa chất và Khoáng sản, khi quy định chỉ dừng ở mức “ưu tiên” chứ không mang tính bắt buộc đối với việc cho phép các tổ chức đang khai thác được thăm dò mở rộng xuống sâu mà không qua đấu giá. Cách hiểu và vận dụng khác nhau giữa các cơ quan quản lý đã khiến nhiều địa phương lựa chọn giải pháp an toàn là đưa tất cả các khu vực vào đấu giá, gây khó khăn cho các doanh nghiệp đang hoạt động hợp pháp.
Bên cạnh đó, quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản hiện nay cũng bộc lộ nhiều bất cập khi tách rời quyền khai thác khoáng sản và quyền sử dụng đất. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp trúng đấu giá quyền khai thác nhưng không có quyền sử dụng đất, trong khi chủ đất lại không tham gia đấu giá. Hệ quả là nhiều dự án bị “treo” từ 5 đến 6 năm do không thể thỏa thuận đền bù, gây lãng phí lớn về nguồn lực xã hội và tài nguyên quốc gia.
Các kiến nghị cụ thể từ Hiệp hội Công nghiệp Khoáng sản TP.HCM
Từ thực tiễn đó, ông Phan Tấn Đạt đã thay mặt Hiệp hội đưa ra nhiều kiến nghị cụ thể. Ông đề xuất: “Đối với những doanh nghiệp đã có sẵn quỹ đất hợp pháp, Nhà nước nên cho phép họ trực tiếp khai thác mà không cần qua đấu giá, hoặc nếu đấu giá thì Nhà nước phải thực hiện thu hồi đất toàn bộ trước khi đem ra đấu giá quyền khai thác. Những sửa đổi trong Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 dù mới có hiệu lực nhưng vẫn chưa giải quyết được các mâu thuẫn này để thực sự tăng cường nguồn cung cho thị trường”.
Song song đó, ông Đạt khẳng định: "Hiệp hội Công nghiệp Khoáng sản TP.HCM sẽ luôn đồng hành cùng chính quyền thành phố, cam kết đảm bảo nguồn cung vật liệu sẽ ổn định nếu các nút thắt thể chế được tháo gỡ. Khi các rào cản pháp lý được giải quyết, các doanh nghiệp trong Hiệp hội sẵn sàng cung cấp vật liệu với chất lượng tốt và giá cả hợp lý theo khung giá Nhà nước, thay vì để các công trình phải mua vật liệu với giá cao ngoài thị trường như hiện nay".
Hiệp hội cũng kiến nghị cho phép các mỏ đang hoạt động được mở rộng khai thác xuống sâu, tăng công suất khai thác và chế biến ngay, nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường, tránh lãng phí tài nguyên đã được thăm dò và đảm bảo quyền tiếp cận vật liệu xây dựng với giá hợp lý cho cả các công trình Nhà nước và người dân.
Đồng thời, đề xuất cho phép doanh nghiệp được khai thác nâng công suất trong phạm vi khối lượng khoáng sản đã được cấp phép, phù hợp với các thông số kỹ thuật an toàn trong hồ sơ thiết kế mỏ đã được phê duyệt mà không phải thực hiện điều chỉnh thiết kế.
“Đây là giải pháp then chốt để đảm bảo kịp thời nguồn vật liệu cho các công trình trọng điểm của Thành phố”, ông Đạt nhấn mạnh.
Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh năm 2025 được xác định là năm “tăng tốc, bứt phá” nhằm tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội 2026 – 2030. Theo số liệu, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025 của cả nước lên tới hơn 1,08 triệu tỷ đồng, song lũy kế 11 tháng mới giải ngân được 553.250 tỷ đồng, đạt gần 61% kế hoạch.
Trong khi đó, Việt Nam đang chuẩn bị bước vào giai đoạn 2026 – 2030 với kế hoạch đầu tư công dự kiến khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, cùng hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như cao tốc Bắc – Nam, Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 2, Cảng hàng không Phú Quốc phục vụ APEC 2027 và nhiều dự án hạ tầng logistics trọng điểm khác.
Trong bối cảnh đó, việc tháo gỡ các nút thắt về thể chế, đặc biệt là nguồn cung vật liệu xây dựng, được xem là điều kiện tiên quyết để đầu tư công thực sự phát huy vai trò dẫn dắt tăng trưởng trong giai đoạn tới.
