Câu hỏi thay đổi, nghĩa là cách làm cũng đang đổi khác. Và phía sau sự thay đổi ấy, những mô hình khuyến nông không còn dừng ở mức trình diễn kỹ thuật, mà đang thực sự trở thành “điểm tựa” cho sản xuất.
Không chỉ là mô hình: Khi con số dẫn lối nhân rộng
Theo thông tin từ Trung tâm khuyến nông Bắc Ninh cho biết, một mô hình lan Hồ Điệp ở Tiên Du cho lợi nhuận khoảng 1,1 tỷ đồng sau một chu kỳ sản xuất. Nếu chỉ nhìn vào con số, đó đã là mức đáng chú ý. Nhưng điều đáng nói hơn nằm ở cách tạo ra con số đó.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc hóa học, mô hình sử dụng chế phẩm sinh học chứa nấm đối kháng Trichoderma để kiểm soát bệnh thối đen. Cây sinh trưởng ổn định hơn, tỷ lệ sống cao hơn, hoa nở đồng đều hơn. Hiệu quả kinh tế vì thế không phải đến từ may rủi, mà đến từ một quy trình được kiểm soát.
Câu chuyện tương tự cũng diễn ra với mô hình khoai tây FL2215. Ở đây, điểm mấu chốt không chỉ là giống mới cho năng suất khoảng 25 tấn/ha, mà là 80% sản lượng đạt tiêu chuẩn thu mua của doanh nghiệp.
Nghĩa là, người trồng không phải lo “được mùa mất giá”. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt gần 79 triệu đồng/ha, cao hơn khoảng 45% so với giống cũ.
Có thể thấy, điều các mô hình này mang lại không chỉ là năng suất, mà là sự “chắc chắn” - thứ mà sản xuất nông nghiệp lâu nay vẫn thiếu.
Nếu trước đây, nhiều mô hình khuyến nông thường dừng ở mức “làm để biết”, thì hiện nay, cách tiếp cận đã khác.
Mô hình hoa lay ơn sử dụng giống nhập khẩu tại Hoàng Vân là một ví dụ. Tỷ lệ hoa đạt chuẩn thương phẩm trên 90%, cao hơn đáng kể so với giống nội. Không chỉ đẹp hơn, hoa còn bền màu hơn, đây là yếu tố quyết định trong thị trường hoa thương phẩm.
Điều này mở ra khả năng mở rộng sản xuất, chứ không dừng lại ở vài sào thử nghiệm.
Ở lĩnh vực thủy sản, mô hình nuôi cá trắm cỏ ứng dụng công nghệ số cũng cho thấy hướng đi tương tự. Năng suất đạt hơn 28 tấn/ha, tăng trên 18% so với ngoài mô hình. Quan trọng hơn, quy trình nuôi được chuẩn hóa, dễ áp dụng cho các hộ khác.
Khi một mô hình có thể nhân rộng, nó mới thực sự có ý nghĩa với sản xuất. Và đó cũng là điểm khác biệt lớn nhất so với trước đây.
Một điểm đáng chú ý là hầu hết các mô hình hiện nay đều gắn với yếu tố liên kết tiêu thụ.
Từ sản xuất ớt, khoai tây đến chăn nuôi vịt, nuôi cá… bài toán đầu ra không còn bị bỏ ngỏ. Doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, đặt ra tiêu chuẩn, ký kết thu mua.
Điều này buộc người nông dân phải thay đổi cách làm, sản xuất theo quy trình, đảm bảo chất lượng đồng đều. Nhưng đổi lại, họ có được sự ổn định.
Cũng vì thế, vai trò của khuyến nông không còn dừng ở việc “chỉ cách làm”, mà chuyển sang “kết nối các mắt xích”: từ kỹ thuật, vật tư đến thị trường.
Nói cách khác, khuyến nông đang đứng ở giữa một chuỗi giá trị, chứ không chỉ đứng ở đầu ruộng.
Vượt qua tư duy mô hình: Nhìn lại giá trị từ cách làm thực chất
Bên cạnh các mô hình cụ thể, một số thay đổi mang tính nền tảng cũng đang diễn ra.
Các lớp tập huấn không còn nặng về lý thuyết. Nội dung bắt đầu chạm đến những vấn đề mới như cơ giới hóa đồng bộ, nông nghiệp tuần hoàn, thậm chí là ứng dụng AI trong hoạt động khuyến nông.
Cán bộ khuyến nông cũng không chỉ làm việc trong phòng họp. Họ xuống cơ sở, theo dõi mô hình, ghi nhận thực tế, rồi quay lại truyền thông, hướng dẫn lại cho người dân.
Những việc này không ồn ào, nhưng lại tạo ra thay đổi lâu dài - thay đổi cách người nông dân tiếp cận thông tin và quyết định sản xuất.
Theo Trung tâm khuyến nông Bắc Ninh đánh giá những gì đã diễn ra trong quý I, có thể thấy một điều khá rõ:
Giá trị của khuyến nông không nằm ở việc có bao nhiêu mô hình được triển khai, mà nằm ở chỗ các mô hình đó có giúp người dân thay đổi cách làm hay không.
Khi người trồng lan bắt đầu quan tâm đến chế phẩm sinh học, khi người trồng khoai nghĩ đến tiêu chuẩn thu mua, khi người nuôi cá theo dõi quy trình bằng công nghệ…
Đó là lúc khuyến nông không còn là lý thuyết. Và cũng là lúc, những mô hình dù nhỏ - bắt đầu tạo ra những thay đổi lớn hơn trong cách sản xuất nông nghiệp.
