Nhà báo Trần Trọng Dũng: Báo chí phải là “mỏ neo niềm tin” giữa làn sóng AI

"Trong thời đại AI, báo chí cách mạng càng phải khẳng định vai trò là nguồn thông tin tin cậy, là 'mỏ neo niềm tin' giữ vững sự thật và niềm tin của công chúng."

– Nhà báo Trần Trọng Dũng

Đổi mới tư duy để thích ứng với thời đại số

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số đang làm thay đổi căn bản cách công chúng tiếp nhận thông tin. Nếu trước đây báo chí là nguồn cung cấp thông tin chủ đạo thì ngày nay người dân tiếp cận tin tức qua nhiều nền tảng khác nhau như mạng xã hội, công cụ tìm kiếm, podcast, video ngắn và các ứng dụng AI.

Thực tế đó đòi hỏi báo chí phải đổi mới mạnh mẽ để thích ứng với môi trường truyền thông mới. Theo nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phụ trách khu vực phía Nam, đổi mới báo chí không chỉ là đầu tư công nghệ mà quan trọng hơn là đổi mới tư duy làm báo. “Công nghệ có thể tạo ra những công cụ mới, nhưng tư duy đổi mới mới quyết định báo chí có tận dụng được cơ hội của thời đại số hay không”, ông Dũng nhấn mạnh.

Theo đó, báo chí cần chuyển từ mô hình truyền thông một chiều sang tương tác đa chiều, lấy công chúng làm trung tâm, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy công nghệ làm công cụ hỗ trợ. Đây không chỉ là sự thay đổi về phương thức tác nghiệp mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện hệ sinh thái báo chí để đáp ứng yêu cầu của thời đại số.

Những năm gần đây, các chủ trương về chuyển đổi số báo chí đã tạo động lực quan trọng giúp các cơ quan báo chí từng bước phát triển theo hướng đa nền tảng, đa phương tiện và xây dựng mô hình tòa soạn hội tụ hiện đại.

AI mở ra cơ hội đồng thời đặt ra thách thức lớn

Nếu internet tạo nên cuộc cách mạng truyền thông số đầu tiên thì AI đang mở ra một cuộc cách mạng mới với tác động sâu rộng hơn đối với ngành báo chí.

Theo nhà báo Trần Trọng Dũng, các công nghệ như chatbot AI, deepfake hay hệ thống tạo nội dung tự động đang làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái thông tin. Chưa bao giờ việc làm giả hình ảnh, giọng nói và video lại trở nên dễ dàng như hiện nay. Một nội dung sai lệch có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt, gây hoang mang dư luận và ảnh hưởng đến đời sống kinh tế - xã hội.

Điều đáng lo ngại là công chúng đang bị bao vây trong một “ma trận thông tin”, nơi ranh giới giữa thật và giả ngày càng khó nhận biết. Khi khả năng phân biệt sự thật suy giảm, niềm tin xã hội cũng đứng trước nguy cơ bị xói mòn.

AI không chỉ thay đổi cách sản xuất thông tin mà còn làm thay đổi thói quen tiếp nhận tin tức. Thay vì tìm kiếm trên các cơ quan báo chí chính thống, ngày càng nhiều người lựa chọn hỏi trực tiếp các trợ lý AI. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy tỷ lệ sai sót trong các câu trả lời liên quan đến tin tức vẫn ở mức đáng lo ngại, đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm chứng và xác thực thông tin.

Dù vậy, theo ông Trần Trọng Dũng, điều đáng lo ngại không phải AI thay thế nhà báo mà là những người làm báo không kịp thích nghi sẽ bị bỏ lại phía sau. “Tương lai thuộc về những người biết kết hợp trí tuệ con người với sức mạnh công nghệ”, ông khẳng định.

AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, phân tích xu hướng và nâng cao hiệu quả sản xuất nội dung, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và lòng nhân văn của người làm báo. Chính những yếu tố đó mới tạo nên giá trị khác biệt của báo chí chuyên nghiệp.

Tái thiết niềm tin – sứ mệnh cốt lõi của báo chí

Theo nhà báo Trần Trọng Dũng, thách thức lớn nhất của báo chí hiện nay không phải là công nghệ mà là niềm tin. Trong môi trường số, nơi mỗi ngày có hàng tỷ nội dung được tạo ra và lan truyền, công chúng đang đứng trước nghịch lý: thông tin ngày càng phong phú nhưng niềm tin ngày càng khan hiếm. Tin giả, tin sai sự thật và các nội dung chưa được kiểm chứng đang tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội. “Trong thời đại AI, báo chí cách mạng càng phải khẳng định vai trò là nguồn thông tin tin cậy, là ‘mỏ neo niềm tin’ giữ vững sự thật và niềm tin của công chúng”, ông nhấn mạnh.

"Báo chí không cạnh tranh bằng tốc độ mà bằng sự thật. Càng nhiều tin giả, vai trò xác thực của báo chí càng trở nên quan trọng.

Đây cũng là điểm khác biệt căn bản giữa báo chí chuyên nghiệp và mạng xã hội. Nếu mạng xã hội có lợi thế về tốc độ lan truyền thì báo chí có thế mạnh về kiểm chứng, xác thực và trách nhiệm xã hội. Người làm báo không chỉ phản ánh sự kiện mà còn phải xác minh nguồn tin, đối chiếu dữ liệu, phân tích bản chất vấn đề và định hướng dư luận trên cơ sở sự thật khách quan. “Báo chí không cạnh tranh bằng tốc độ mà bằng sự thật. Càng nhiều tin giả, vai trò xác thực của báo chí càng trở nên quan trọng”, ông Trần Trọng Dũng khẳng định.

Trong bối cảnh nguồn thu quảng cáo truyền thống suy giảm, niềm tin công chúng càng trở thành tài sản chiến lược của mỗi cơ quan báo chí. Chỉ khi xây dựng được niềm tin, báo chí mới có thể duy trì sức ảnh hưởng, phát triển các mô hình kinh tế báo chí bền vững và xây dựng cộng đồng độc giả trung thành.

Định hình sự chú ý bằng những giá trị tích cực

Cùng với niềm tin, “sự chú ý” đang trở thành nguồn lực cạnh tranh quyết liệt trong môi trường truyền thông số. Theo nhà báo Trần Trọng Dũng, AI có khả năng cá nhân hóa nội dung ở mức độ chưa từng có, giúp thu hút sự quan tâm của người dùng dễ dàng hơn. Tuy nhiên, điều đó cũng khiến khả năng tập trung, tư duy phản biện và đánh giá độc lập của công chúng bị tác động.

Trong cuộc đua giành sự chú ý, báo chí không thể chạy theo những thị hiếu tầm thường hay “câu view” bằng mọi giá. Ngược lại, báo chí phải làm cho thông tin chính thống trở nên hấp dẫn hơn thông qua việc ứng dụng công nghệ, đổi mới hình thức thể hiện và tăng cường tương tác với công chúng.

Các sản phẩm đa phương tiện, podcast, đồ họa dữ liệu, video ngắn hay báo chí dữ liệu đang trở thành những công cụ hiệu quả để đưa thông tin chính thống đến gần hơn với người đọc. Mục tiêu của báo chí không chỉ là thu hút sự chú ý mà còn định hướng sự quan tâm của xã hội vào những vấn đề có ý nghĩa đối với sự phát triển của đất nước, cộng đồng và con người.

Đồng hành cùng phát triển bền vững

Bên cạnh vai trò thông tin, báo chí còn là lực lượng quan trọng trong việc thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh tăng trưởng xanh và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, báo chí không chỉ là kênh truyền thông mà còn là cầu nối lan tỏa nhận thức xã hội về phát triển bền vững.

Thông qua việc tuyên truyền các mô hình kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp thực hành ESG, đổi mới sáng tạo xanh và các giải pháp giảm phát thải, báo chí góp phần tạo dựng đồng thuận xã hội cho quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế. Đồng thời, báo chí cũng thực hiện vai trò giám sát xã hội, thúc đẩy tính minh bạch và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với môi trường và cộng đồng.

AI có thể tạo ra nội dung, nhưng không thể thay thế đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Trong biển thông tin khổng lồ của thời đại số, báo chí phải tiếp tục là “người gác cổng” của sự thật, là “mỏ neo niềm tin” của công chúng và là lực lượng tiên phong đồng hành cùng sự phát triển bền vững của đất nước.

"AI có thể tạo ra nội dung, nhưng không thể thay thế đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội của người làm báo."