Sắc trắng của những khoảng
Trong cái lạnh sắt se của những ngày cuối năm, dọc theo những thung lũng của các dãy núi đá vôi sần sùi, thô kệch, sắc trắng của cỏ lau bừng lên như một nét vẽ mềm mại. Nó khéo léo xoa dịu đi sự gai góc của đá núi, tạo nên một bản giao hưởng hài hòa giữa thiên nhiên và lịch sử, giữa hiện thực và những giấc mơ hoài cổ.
Mùa đông về Ninh Bình không chỉ có vị giòn của cơm cháy hay hương vị đậm đà của thịt dê núi, mà còn một “đặc sản” khác chính là những cánh đồng lau ngút ngàn tầm mắt. Lau ở đây mọc lạ lắm. Nó không chỉ bám dọc các triền đê hay trải dài ven sông Hoàng Long, sông Vân, mà còn kiên cường len lỏi vào tận chân những vách núi dựng đứng, bao phủ lấy những thung lũng sâu thẳm trong vùng lõi Tràng An, Tam Cốc.
Buổi sớm mai, khi sương còn giăng mỏng trên những thảm cỏ, lau hiện ra mềm mại như những làn khói trắng. Ánh nắng đầu ngày xuyên qua lớp sương, bám nhẹ lên từng bông lau nhỏ li ti, khiến cả không gian như được phủ một lớp ánh sáng mờ ảo. Gió thổi đến đâu, "sóng lau" xô về phía đó, tạo nên một thanh âm rì rào, xào xạc — thứ nhạc rừng đơn sơ mà quyến rũ đến lạ kỳ. Ở khoảnh khắc ấy, Ninh Bình không chỉ là một điểm đến du lịch, mà là nơi người ta có thể chậm lại, thở sâu hơn để lắng nghe chính mình.
Lau không phải loài cây kiêu sa, nó là thứ cỏ dại mộc mạc nhất. Thân mảnh, rễ bám sâu vào lòng đất mẹ, lau sống dựa vào nhau để đương đầu với gió bão. Có lẽ chính sự khiêm nhường ấy đã tạo nên sức hút riêng. Đứng trước một cánh đồng lau trắng, người ta tự khắc thấy mình nhỏ bé lại, nhưng tâm hồn dường như rộng mở hơn. Ven các con đê, những thảm lau trải dài miên man. Nhiều người dừng xe bên đường chỉ để đứng giữa lau, nhìn trời cao, núi xa và để thời gian trôi chậm lại vài nhịp.
Dọc theo cung đường dẫn vào Tràng An hay lối rẽ vào đầm Vân Long, du khách dễ dàng bắt gặp những hình ảnh rất đời thường. Đó là những nhóm bạn trẻ khoác áo len mỏng, tay cầm máy ảnh ghi lại khoảnh khắc thanh xuân giữa nền trắng tinh khôi. Là những cặp đôi lặng lẽ chụp ảnh hay những người lớn tuổi thong thả dạo bước, mắt hướng về phía chân trời xa tắp nơi những bông lau đang nhảy múa cùng gió. Lau trở thành phông nền tự nhiên cho một nụ cười, một cái nắm tay. Không cần sắp đặt hay đạo cụ, mọi thứ đều vừa vặn trong sự giản đơn.
Nhiều người ví mùa lau như một cách để tìm lại sự thảnh thơi. Giữa nhịp sống vội vã của những ngày cuối năm, được đứng giữa sắc trắng và tiếng gió, người ta bỗng thấy mọi ưu phiền như được gột rửa. Ở đó không còn tiếng còi xe inh ỏi hay áp lực công việc, chỉ còn ta với thiên nhiên, với hơi thở chậm rãi và những suy tư về một năm đã qua.
Khi hoàng hôn dần buông, ánh mặt trời đỏ rực khuất sau những rặng núi đá vôi, sắc trắng của lau bắt đầu chuyển mình. Từ màu trắng muốt tinh khôi ban sáng nhường chỗ cho màu ngà pha vàng ấm áp. Đây là thời điểm các nhiếp ảnh gia săn đón nhiều nhất. Dưới ánh sáng xiên nhẹ, từng sợi lau li ti rực sáng lên như những sợi tơ vàng, tương phản với bóng tối đang dần bao trùm lên các thung nước. Vẻ đẹp ấy vừa lộng lẫy, vừa đượm buồn, dễ khiến người ta rơi vào trạng thái hoài niệm về những điều xưa cũ.
Lớp trầm tích lịch sử qua những bông lau
Lau ở Ninh Bình không chỉ có sắc màu của thiên nhiên, mà còn mang theo sức nặng của lịch sử. Tại vùng đất "địa linh nhân kiệt" này, mỗi vạt lau trắng dường như đều gắn liền với một phần ký ức của dân tộc.
Hơn một ngàn năm trước, Hoa Lư từng là kinh đô của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên của Việt Nam. Giữa biển lau trắng phấp phới hôm nay, người ta dễ dàng nhớ lại hình ảnh cậu bé chăn trâu Đinh Bộ Lĩnh với truyền thuyết "Cờ lau tập trận". Thuở đất nước còn loạn lạc, chính những ngọn lau giản đơn này đã được chọn làm cờ hiệu để tập hợp quân sĩ, nuôi chí lớn thống nhất giang sơn. Những bông lau mỏng manh khi ấy đã trở thành biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết và khát vọng bình yên của người dân đất Việt.
Đứng giữa thung lũng lau dưới chân núi Mã Yên, nhìn những cánh hoa bạc đầu rung rinh trong gió, ta như thấy lại một thời kỳ binh đao lừng lẫy. Sắc trắng ấy không chỉ là màu của cỏ cây, mà còn là màu của ký ức, minh chứng cho tinh thần bền bỉ của cha ông trên mảnh đất này. Kinh thành xưa giờ chỉ còn là những vết tích rêu phong, nhưng lau thì chưa bao giờ mất đi. Nó vẫn lặng lẽ nảy mầm từ kẽ đá, nở hoa rồi tàn lụi theo mùa, để rồi năm sau lại bừng lên sắc trắng kiên cường như một sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại.
Có lẽ vì thế mà mùa lau Ninh Bình có một chiều sâu rất khác biệt so với lau ở vùng cao Tây Bắc hay lau ven sông Hồng. Lau ở đây mang cốt cách của đá núi Cố đô. Mỗi cơn gió thổi qua không chỉ mang theo cái lạnh mùa đông, mà dường như còn chở cả tâm tình của bao thế hệ đã từng sống và chiến đấu nơi đây để giữ vững màu trắng bình yên cho mảnh đất này.
Mùa lau trắng rồi sẽ qua nhanh để nhường chỗ cho những cơn mưa xuân và sắc xanh của chồi non nảy lộc. Nhưng dư âm mà nó để lại trong lòng những ai đã một lần ghé thăm Ninh Bình vào những ngày cuối năm là vô cùng sâu đậm.
Mùa lau không chỉ là một mùa hoa, mà là mùa của sự tĩnh lặng và lòng biết ơn. Giữa guồng quay hối hả của cuộc sống, việc đứng giữa "biển trắng" mênh mông, hít hà mùi gió lạnh đầu đông giúp con người ta thấy nhẹ lòng hơn. Đôi khi, chính những điều giản đơn và mộc mạc nhất lại có sức mạnh sưởi ấm tâm hồn hiệu quả nhất. Ninh Bình mùa lau trắng — một miền ký ức lặng lẽ, bền bỉ và thân thương, vẫn luôn ở đó chờ người lữ khách ghé thăm để tự viết nên câu chuyện của riêng mình.
