Tại sao phát triển kinh tế xanh là tất yếu?

Từ các nước phát triển đến những nền kinh tế đang chuyển mình, tất cả đều nhận thấy rằng mô hình tăng trưởng dựa trên khai thác cạn kiệt tài nguyên, phát thải cao và ô nhiễm nặng nề không còn phù hợp. Chỉ có phát triển kinh tế xanh - tăng trưởng gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm năng lượng và tài nguyên - mới đảm bảo cho con người một tương lai bền vững.

Bối cảnh toàn cầu và sức ép chuyển đổi

Những năm gần đây, thế giới chứng kiến hàng loạt cảnh báo nghiêm trọng về biến đổi khí hậu. Hiện tượng nước biển dâng, thời tiết cực đoan, cháy rừng, sa mạc hóa và ô nhiễm không khí đã trực tiếp đe dọa sinh kế của hàng tỷ người. Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, nếu không thay đổi mô hình phát triển, đến năm 2050, thiệt hại do biến đổi khí hậu có thể khiến GDP toàn cầu giảm tới 18%. Trong bối cảnh đó, các hiệp định quốc tế như Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, Cam kết Net Zero... ra đời, thúc đẩy các quốc gia hướng tới nền kinh tế ít phát thải carbon. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó khi Thủ tướng Chính phủ đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Sức ép không chỉ đến từ môi trường mà còn từ chính thị trường. Người tiêu dùng hiện đại ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thân thiện với thiên nhiên, doanh nghiệp muốn tồn tại lâu dài phải thay đổi tư duy sản xuất, hướng đến “xanh hóa” chuỗi cung ứng, giảm phát thải và sử dụng nguyên liệu tái tạo. Như vậy, phát triển kinh tế xanh vừa là yêu cầu cấp bách, vừa là động lực đổi mới sáng tạo.

Nền tảng của kinh tế xanh - hài hòa giữa tăng trưởng và bảo vệ

Kinh tế xanh không chỉ đơn thuần là “xanh hóa” môi trường sản xuất, mà là một chiến lược phát triển tổng thể. Nó bao gồm việc cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo, chuyển đổi nông nghiệp theo hướng sinh thái, xây dựng đô thị xanh, giao thông thông minh, quản lý tài nguyên và chất thải bền vững.

Ở góc độ kinh tế, mô hình này giúp tối ưu chi phí dài hạn. Việc đầu tư vào công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và tái chế ban đầu có thể tốn kém, nhưng về lâu dài lại giúp giảm chi phí vận hành, nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Nhiều quốc gia châu Âu, Nhật Bản hay Hàn Quốc đã chứng minh rằng tăng trưởng xanh hoàn toàn có thể đi đôi với lợi nhuận cao.

Ở góc độ xã hội, kinh tế xanh tạo ra nhiều việc làm mới trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp hữu cơ, du lịch sinh thái, công nghệ môi trường… Qua đó, vừa giải quyết bài toán an sinh, vừa nâng cao chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, phát triển kinh tế xanh giúp cải thiện sức khỏe cộng đồng, giảm ô nhiễm không khí và nguồn nước - những yếu tố đang khiến chi phí y tế toàn cầu gia tăng mạnh mẽ.

Việt Nam trên hành trình chuyển đổi xanh

Tại Việt Nam, khái niệm “kinh tế xanh” đã được lồng ghép trong nhiều chiến lược phát triển quốc gia. Từ Chiến lược tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, đến Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn, mục tiêu chung là chuyển đổi sang mô hình phát triển có khả năng tự phục hồi, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và giảm phát thải khí nhà kính.

Nhiều địa phương, doanh nghiệp tiên phong đã chứng minh hướng đi này là đúng đắn. Các tỉnh như Bình Định, Quảng Ninh, Ninh Thuận đang đẩy mạnh phát triển năng lượng gió, năng lượng mặt trời; các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh triển khai chương trình giao thông xanh, xây dựng đô thị thông minh; nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực dệt may, nông nghiệp, thủy sản áp dụng mô hình sản xuất tuần hoàn, tái chế và tiết kiệm năng lượng.

Dù vậy, con đường này không hề bằng phẳng. Việt Nam vẫn đang đối mặt với những rào cản về nguồn vốn, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và nhận thức xã hội. Để kinh tế xanh thực sự lan tỏa, cần có sự đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Chính phủ cần hoàn thiện cơ chế chính sách khuyến khích đầu tư xanh, tăng cường tín dụng ưu đãi cho các dự án bền vững; doanh nghiệp phải coi chuyển đổi xanh là chiến lược sống còn, không chỉ là khẩu hiệu; còn người dân cần thay đổi thói quen tiêu dùng, hướng tới lối sống thân thiện với môi trường.

Kinh tế xanh - con đường không thể đảo ngược

Phát triển kinh tế xanh là lựa chọn của tương lai, nhưng cũng là trách nhiệm của hiện tại. Khi tài nguyên thiên nhiên đang dần cạn kiệt, khi môi trường sống ngày càng bị tổn thương, con người không còn con đường nào khác ngoài việc tái lập sự cân bằng giữa phát triển và tự nhiên. Mọi chậm trễ trong hành động hôm nay sẽ phải trả giá bằng những hệ lụy không thể cứu vãn trong tương lai.

Vì vậy, mỗi quốc gia, mỗi doanh nghiệp và mỗi người dân cần nhận thức sâu sắc rằng “xanh” không chỉ là màu của thiên nhiên, mà còn là màu của sự sống, của phát triển bền vững và của tương lai nhân loại. Kinh tế xanh không chỉ là một chiến lược phát triển kinh tế, mà là một cuộc cách mạng về tư duy - từ “khai thác” sang “hài hòa”, từ “tiêu dùng” sang “tái tạo”, từ “tăng trưởng” sang “bền vững”.

Trong dòng chảy hội nhập, phát triển kinh tế xanh chính là chìa khóa mở ra cánh cửa cho một Việt Nam thịnh vượng, công bằng và bền vững - nơi con người và thiên nhiên cùng phát triển hài hòa, nơi màu xanh không chỉ phủ trên cánh rừng, dòng sông, mà còn lan tỏa trong tư duy và hành động của toàn xã hội.