Mở rộng diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp
Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Việc làm 2025 là mở rộng đáng kể đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Nếu như quy định trước đây chủ yếu áp dụng với người lao động ký hợp đồng từ đủ 3 tháng trở lên, thì luật mới hạ ngưỡng xuống còn từ đủ 1 tháng.
Theo quy định mới, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn hoặc không xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên đều thuộc diện tham gia BHTN bắt buộc. Thay đổi này được xem là sát với thực tế sử dụng lao động hiện nay, khi nhiều doanh nghiệp áp dụng hợp đồng ngắn hạn, theo dự án hoặc theo mùa vụ.
Đáng chú ý, Luật Việc làm 2025 cũng bổ sung nhóm lao động làm việc không trọn thời gian vào diện tham gia BHTN, nếu có mức tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm đạt từ ngưỡng tối thiểu theo quy định. Đây là lần đầu tiên lao động bán thời gian được đưa vào “lưới an sinh” thất nghiệp một cách rõ ràng ở cấp luật.
Ngoài ra, một số chức danh quản lý trong doanh nghiệp, hợp tác xã có hưởng lương như giám đốc, tổng giám đốc, thành viên hội đồng quản trị, kiểm soát viên… cũng thuộc diện tham gia BHTN. Việc mở rộng này nhằm hạn chế khoảng trống chính sách, đảm bảo nguyên tắc có đóng – có hưởng và chia sẻ rủi ro.
Với quy định mở rộng diện bao phủ BHTN sẽ giúp tăng số người được bảo vệ khi mất việc, đặc biệt trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng linh hoạt, nhiều hình thức làm việc mới xuất hiện. Tuy nhiên, đi kèm đó là yêu cầu nâng cấp hệ thống quản lý dữ liệu lao động để theo dõi chính xác quá trình đóng – hưởng.
Tăng quyền lợi, rút ngắn thủ tục hưởng trợ cấp
Bên cạnh việc mở rộng đối tượng, Luật Việc làm 2025 cũng điều chỉnh một số nội dung theo hướng tăng quyền lợi và tạo thuận lợi hơn cho người lao động khi hưởng BHTN.
Về mức hưởng, trợ cấp thất nghiệp tiếp tục được tính theo tỷ lệ phần trăm tiền lương bình quân của một số tháng đóng BHTN gần nhất, nhưng cơ chế xác định trần hưởng và nền tính toán được thiết kế lại để phù hợp với mặt bằng tiền lương mới. Điều này giúp phản ánh sát hơn thu nhập thực tế của người lao động, nhất là ở nhóm có mức lương trung bình và khá.
Một điểm tiến bộ khác là tăng cường các chế độ hỗ trợ đi kèm trợ cấp thất nghiệp. Không chỉ dừng ở khoản tiền trợ cấp hàng tháng, người lao động thất nghiệp còn được đẩy mạnh hỗ trợ tư vấn việc làm, giới thiệu việc làm và đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng nghề.
Theo quy định mới, người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu tham gia các khóa đào tạo nghề, chuyển đổi kỹ năng sẽ được hỗ trợ chi phí học tập theo mức và thời gian cụ thể. Một số khoản hỗ trợ liên quan đến sinh hoạt trong thời gian học nghề cũng được tính đến, nhằm khuyến khích người lao động sớm quay lại thị trường.
Thủ tục giải quyết chế độ cũng được điều chỉnh theo hướng rút ngắn thời gian xử lý. Thời điểm bắt đầu được tính hưởng trợ cấp thất nghiệp được kéo sớm hơn so với trước, nếu hồ sơ hợp lệ. Đồng thời, luật mới thúc đẩy việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ trên nền tảng số, liên thông dữ liệu giữa cơ quan lao động – việc làm và cơ quan bảo hiểm xã hội.
Theo các chuyên gia chính sách, việc đơn giản hóa và số hóa thủ tục là yếu tố then chốt để chính sách BHTN phát huy hiệu quả. Nếu quy trình quá phức tạp, người lao động dễ bỏ qua quyền lợi hoặc gặp khó trong tiếp cận hỗ trợ đúng thời điểm.
Luật Việc làm 2025 thể hiện rõ xu hướng cập nhật chính sách theo cấu trúc mới của thị trường lao động. Những năm gần đây, tỷ lệ lao động làm việc theo hợp đồng ngắn hạn, bán thời gian, theo dự án hoặc theo chuỗi cung ứng tăng lên đáng kể. Nếu chính sách bảo hiểm chỉ bó hẹp trong nhóm hợp đồng dài hạn, sẽ xuất hiện khoảng trống bảo vệ. Việc đưa hợp đồng từ 1 tháng và lao động không trọn thời gian vào diện tham gia BHTN là bước đi phù hợp. Nhóm này thường có thu nhập không ổn định, dễ bị gián đoạn việc làm, nên càng cần cơ chế dự phòng khi mất việc.
Luật mới cũng tăng yêu cầu về xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động, cơ sở dữ liệu người lao động và việc làm. Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên, việc xác định điều kiện hưởng, thời gian đóng, mức đóng – hưởng BHTN sẽ minh bạch và nhanh chóng hơn.
Chuyên gia khuyến nghị trong giai đoạn đầu áp dụng luật mới, cơ quan chức năng cần tăng cường truyền thông, tập huấn cho doanh nghiệp và người lao động, đồng thời hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn chi tiết để bảo đảm thống nhất khi triển khai.
Với hàng loạt điểm mới về bảo hiểm thất nghiệp, Luật Việc làm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo ra lớp đệm an sinh rộng hơn cho người lao động trước rủi ro mất việc. Việc mở rộng đối tượng, nâng chất lượng hỗ trợ và cải tiến thủ tục không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ cá nhân người lao động mà còn góp phần ổn định thị trường lao động nói chung.
Trong bối cảnh kinh tế biến động nhanh, chuyển đổi công nghệ và tái cấu trúc ngành nghề diễn ra liên tục, một hệ thống bảo hiểm thất nghiệp linh hoạt, bao phủ rộng và vận hành hiệu quả được xem là nền tảng quan trọng để duy trì ổn định xã hội và thúc đẩy dịch chuyển việc làm bền vững.
