Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi quốc gia. Đối với Việt Nam, phát triển kinh tế số được xác định là một trong những động lực quan trọng để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động toàn cầu. Tuy nhiên, để kinh tế số thực sự phát huy vai trò dẫn dắt tăng trưởng, điều cốt lõi là phải xây dựng được một hệ sinh thái số hoàn chỉnh, nơi Nhà nước, doanh nghiệp, người dân và các tổ chức cùng kết nối, sáng tạo và chia sẻ giá trị.
Hệ sinh thái kinh tế số không chỉ bao gồm hạ tầng công nghệ hiện đại mà còn là tổng hòa của thể chế, dữ liệu, nền tảng số, nguồn nhân lực, doanh nghiệp công nghệ, dịch vụ tài chính và các mô hình kinh doanh mới. Sự liên kết chặt chẽ giữa các thành phần này sẽ tạo nên môi trường thuận lợi để đổi mới sáng tạo phát triển, đồng thời hình thành các chuỗi giá trị mới có hàm lượng tri thức và công nghệ cao.
Thời gian qua, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong chuyển đổi số. Hạ tầng viễn thông được mở rộng, mạng 5G từng bước được triển khai, các nền tảng thanh toán điện tử và thương mại điện tử tăng trưởng nhanh, dịch vụ công trực tuyến ngày càng phổ biến. Nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing) và Internet vạn vật (IoT) vào sản xuất, kinh doanh, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và giảm chi phí vận hành.
Tuy nhiên, những kết quả đạt được mới chỉ là nền tảng ban đầu. Hệ sinh thái kinh tế số vẫn cần được hoàn thiện thông qua việc kết nối đồng bộ giữa hạ tầng số, dữ liệu, thể chế và nguồn nhân lực. Chỉ khi các thành phần này vận hành thống nhất, hiệu quả lan tỏa của kinh tế số mới đủ mạnh để tạo nên bước đột phá về tăng trưởng.
Trước hết, đầu tư phát triển hạ tầng số hiện đại là yêu cầu tiên quyết. Hạ tầng không chỉ là mạng viễn thông tốc độ cao mà còn bao gồm trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, nền tảng số dùng chung, hệ thống bảo mật và an toàn thông tin. Đây là nền móng để doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế có thể tiếp cận và ứng dụng công nghệ số với chi phí hợp lý.
Song song với đó, dữ liệu cần được coi là nguồn lực sản xuất mới. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và cơ chế chia sẻ dữ liệu an toàn sẽ mở ra cơ hội phát triển các dịch vụ số, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực dự báo thị trường. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, doanh nghiệp sẽ có thêm công cụ để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Hoàn thiện thể chế cũng là điều kiện không thể thiếu. Khung pháp lý cần theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, tạo môi trường thuận lợi cho các mô hình kinh doanh mới, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư và xây dựng niềm tin số trong xã hội. Một thể chế minh bạch và linh hoạt sẽ là động lực thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.
Doanh nghiệp tiếp tục giữ vai trò trung tâm của hệ sinh thái kinh tế số. Bên cạnh việc khuyến khích các tập đoàn công nghệ đầu tư nghiên cứu, phát triển nền tảng số và công nghệ lõi, cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh tiếp cận các giải pháp chuyển đổi số với chi phí phù hợp. Khi mọi thành phần kinh tế đều tham gia vào quá trình chuyển đổi số, hiệu quả tăng trưởng sẽ được lan tỏa rộng khắp.
Nguồn nhân lực số cũng cần được phát triển đồng bộ. Không chỉ đào tạo đội ngũ chuyên gia về trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, khoa học dữ liệu hay bán dẫn, Việt Nam còn cần phổ cập kỹ năng số cho lực lượng lao động, giúp người dân thích ứng với môi trường làm việc mới và tận dụng hiệu quả các cơ hội mà kinh tế số mang lại.
Đổi mới sáng tạo sẽ là "chất xúc tác" của hệ sinh thái kinh tế số. Việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư và trung tâm đổi mới sáng tạo sẽ thúc đẩy quá trình nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ và hình thành nhiều doanh nghiệp công nghệ có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.
Trong các ngành kinh tế, kinh tế số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc. Từ sản xuất thông minh, nông nghiệp số, thương mại điện tử, logistics thông minh đến tài chính số, giáo dục số và du lịch thông minh, công nghệ đang góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và mở rộng thị trường. Đồng thời, kinh tế số cũng là công cụ quan trọng để thúc đẩy kinh tế xanh thông qua quản lý tài nguyên hiệu quả, tối ưu hóa năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.
Kiến tạo hệ sinh thái kinh tế số vì vậy không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Khi hạ tầng, dữ liệu, thể chế, doanh nghiệp và nguồn nhân lực được kết nối thành một hệ sinh thái thống nhất, kinh tế số sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo việc làm chất lượng cao và đưa Việt Nam tiến nhanh trên con đường phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
