Thực tế cho thấy, nông nghiệp Nghệ An đang phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, biến động thị trường, cùng những yêu cầu ngày càng khắt khe về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Trước bối cảnh đó, Trung tâm Khuyến nông Nghệ An đã chủ động đổi mới phương thức hoạt động, chuyển từ “cầm tay chỉ việc” sang hướng dẫn nông dân tiếp cận tri thức mới, áp dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật, chuyển đổi số và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị.
Những năm gần đây, nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng đa giá trị đã được triển khai và mang lại hiệu quả rõ nét. Tại xã Hưng Nguyên Nam, mô hình trồng dưa chuột hữu cơ ứng dụng hệ thống tưới tự động trên vùng đất bãi bồi ven sông Lam giúp tăng năng suất từ 15–20%, giảm chi phí nhân công gần 30%. Không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho nông dân, mô hình còn góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường và thu hút khách tham quan trải nghiệm, mở ra hướng đi “nông nghiệp xanh gắn với du lịch sinh thái”.
Ở xã Quảng Châu, mô hình chăn nuôi bò kết hợp trồng cỏ sinh khối và sản xuất phân hữu cơ vi sinh hình thành chuỗi liên kết tuần hoàn khép kín. Cỏ sinh khối giúp chủ động nguồn thức ăn xanh quanh năm, giảm 20–30% chi phí thức ăn tinh; chất thải chăn nuôi được ủ thành phân hữu cơ vi sinh vừa phục vụ đồng cỏ, vừa bán ra thị trường, giúp tăng thu nhập từ 10–20% so với phương thức nuôi truyền thống. Mô hình không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn giảm ô nhiễm môi trường, phù hợp định hướng nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn.
Tại xã Tân Châu, mô hình chăn nuôi gà kết hợp nuôi giun quế cũng cho thấy hiệu quả rõ rệt, với lợi nhuận tăng 15–25% so với chăn nuôi thông thường. Chất thải chăn nuôi được tận dụng làm thức ăn cho giun quế, giun sau đó trở thành nguồn đạm tự nhiên bổ sung cho gà hoặc bán ra thị trường, tạo chuỗi giá trị khép kín “chăn nuôi – giun quế – phân hữu cơ”. Đây là mô hình chi phí thấp, dễ áp dụng ở quy mô hộ và hợp tác xã, thân thiện môi trường và tận dụng tốt lao động nông thôn.
Một mô hình tiêu biểu khác là trồng dứa phủ nilon theo hướng tuần hoàn tại xã Quỳnh Thắng. Việc che phủ nilon giúp hạn chế cỏ dại, giữ ẩm, giảm công lao động và tăng năng suất từ 10–15%. Toàn bộ sản phẩm dứa được chế biến sâu thành các sản phẩm giá trị gia tăng như dứa ép, dứa sấy, nước dứa, nước rửa chén sinh học…, giúp tăng giá trị sản phẩm lên 1,5–2 lần. Phế phụ phẩm từ cây dứa được tận dụng làm phân hữu cơ và sợi công nghiệp, giảm thiểu chất thải, tạo thêm nguồn thu và việc làm cho lao động địa phương, nhất là phụ nữ.
Không chỉ dừng lại ở hướng dẫn kỹ thuật, Khuyến nông Nghệ An còn tập trung hỗ trợ nông dân tiếp cận thông tin thị trường, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp – hợp tác xã – người sản xuất nhằm tối ưu hóa chuỗi giá trị. Việc xã hội hóa hoạt động khuyến nông đã góp phần hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao sức cạnh tranh cho nhiều sản phẩm chủ lực của tỉnh như chè, cam, rau màu và thủy sản nước ngọt.
Theo định hướng mới, khuyến nông nhà nước sẽ phối hợp chặt chẽ với khuyến nông doanh nghiệp và khuyến nông cộng đồng theo chuỗi ngành hàng; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng hệ thống quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Mục tiêu mà Nghệ An hướng tới là xây dựng nền nông nghiệp phát triển theo hướng đa giá trị, không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn gia tăng giá trị sinh thái và văn hóa nông thôn. Thực tiễn từ các mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm trên địa bàn tỉnh đang khẳng định hướng đi đúng đắn của công tác khuyến nông trong giai đoạn mới./.
