Khoa học công nghệ và chỉ dẫn địa lý nâng giá trị chuỗi nha đam Ninh Thuận

Giống sạch bệnh từ phòng nuôi cấy mô, quy trình canh tác chuẩn, nhà máy bao tiêu đầu ra: chuỗi giá trị nha đam ở Ninh Thuận (nay thuộc tỉnh Khánh Hòa) đã thành hình nhờ khoa học công nghệ và sự liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp. Nay chuỗi có thêm một mắt xích mới là chỉ dẫn địa lý. Mắt xích này giúp chất lượng sản phẩm được đo đếm, bảo hộ và nhận diện trên thị trường.
nha-dam-5-1794401490.jpg
Ngày 27/10/2026, Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 000160 cho nha đam Ninh Thuận.

Hơn 10 năm chuyên trồng nha đam ở phường Văn Hải cũ (nay là phường Ninh Chử), anh Vũ Trọng Toàn đã quen với nhịp thu hoạch 30–45 ngày một lứa, mỗi năm 9–10 lứa. Mỗi sào cho 5–7 tấn lá. Với 2 sào đang khai thác, mỗi đợt thu anh có khoảng 20 triệu đồng. “Năm nào giá cao thì thật sự dư giả, còn bình ổn thì cũng đủ chi tiêu, nói chung là khá hơn nhiều so với các cây trồng khác”, anh nói. Điều anh Toàn và nhiều nông dân nơi đây mong mỏi lâu nay là nha đam Ninh Thuận được nhiều người biết đến, giá cả ổn định để yên tâm gắn bó lâu dài.

Mong mỏi ấy không dễ thành hiện thực khi sản xuất còn nhỏ lẻ và đầu ra phụ thuộc thương lái. Theo quy hoạch trước đây của tỉnh Ninh Thuận, diện tích nha đam đến năm 2030 dự kiến đạt hơn 500 ha. Nhưng tăng diện tích mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở cách tổ chức sản xuất: kiểm soát được chất lượng và giữ được mối liên kết bền chặt giữa người trồng với nhà chế biến.

Ở xã Mỹ Sơn, chị Hoàng Thị Dung đã chọn bước vào chuỗi. Chị chuyển từ trồng nho, hành tím sang nha đam để tham gia chuỗi liên kết. “Nhờ có mô hình liên kết, đầu ra ổn định, giá bán hợp lý, không lo bị ép giá. Chúng tôi còn được hướng dẫn kỹ thuật tận nơi nên năng suất và chất lượng đều cải thiện”, chị Dung chia sẻ.

Đầu kia của chuỗi là nhà máy chế biến nha đam của Công ty cổ phần Thực phẩm Cánh Đồng Việt (VietFarm) tại Khu công nghiệp Thành Hải, phường Bảo An. Nhà máy đi vào hoạt động từ năm 2024, đã liên kết với hơn 500 hộ dân và hình thành vùng nguyên liệu khoảng 250 ha. Theo lãnh đạo VietFarm, doanh nghiệp không chỉ bao tiêu sản phẩm. Công ty còn cung cấp giống cấy mô, hỗ trợ vốn và chuyển giao kỹ thuật cho người trồng. Sản phẩm chế biến từ nha đam Ninh Thuận hiện đã đến hơn 20 quốc gia.

Sở KH&CN tỉnh Khánh Hoà cho biết ngành KH&CN địa phương đã nghiên cứu thành công quy trình nuôi cấy mô cây nha đam. Quy trình này đã được doanh nghiệp áp dụng trồng ở quy mô lớn. Nhờ đó, cây giống sạch bệnh, đồng đều về chất lượng đã đến tận vườn nông dân. Cùng với giống, các quy trình VietGAP, GlobalGAP được áp dụng trong vùng nguyên liệu, giúp chuẩn hóa sản phẩm ngay từ ruộng.

Kỹ thuật mới không thay thế kinh nghiệm cũ mà cần được kết hợp với nhau. Ông Ngô Lành, nông dân xã Vĩnh Hải, cho rằng nha đam tuy hợp đất, hợp khí hậu nhưng “không phải cứ bỏ xuống đất là sống”. Người trồng phải cần mẫn tưới nước, quan sát sâu bệnh và giữ vườn sạch cỏ, khô ráo hằng ngày. Trên đất cát, bà con làm luống chìm và tưới tràn để giữ ẩm. Trên đất cát pha, họ làm luống nổi và tưới phun hoặc tưới rãnh để tiết kiệm nước.

nha-dam-26-1794401490.jpg
Khoa học công nghệ và chỉ dẫn địa lý nâng giá trị chuỗi nha đam Ninh Thuận.

Đặc biệt, ngày 27/10/2026, Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 000160 cho nha đam Ninh Thuận, do UBND tỉnh Khánh Hòa quản lý. Văn bằng là kết quả của nhiệm vụ do Viện Thổ nhưỡng Nông hóa thực hiện, phối hợp với Sở KH&CN tỉnh Khánh Hòa Trước đó, sản phẩm đã có nhãn hiệu chứng nhận.

Điểm khác biệt của chỉ dẫn địa lý là chất lượng được lượng hóa và gắn với một vùng đất cụ thể. Lá nha đam Ninh Thuận phải có màu xanh ngả vàng, bẹ to và dày, vitamin C từ 1,76 mg/100 g trở lên. Thạch nha đam phải trắng trong, độ cứng cao, ít nhớt. Vùng trồng được xác định rõ trên bản đồ, gồm 9 phường, xã của tỉnh Khánh Hòa. Theo bà Trần Thị Minh Thu, Phó Viện trưởng Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, chất lượng ấy đến từ khí hậu khô nóng, đất cát thoát nước tốt. Nó cũng đến từ “tri thức bản địa quý giá” của người trồng.

Với chuỗi giá trị, đó là một bộ tiêu chuẩn chung để mọi mắt xích cùng dựa vào. ThS Lê Xuân Ánh, Phó Trưởng Bộ môn Sử dụng đất, Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, chủ nhiệm nhiệm vụ, nhận định chỉ dẫn địa lý không chỉ khẳng định quyền sở hữu trí tuệ. Nó còn thiết lập quy trình sản xuất chuẩn cho người dân. Khi được kết hợp với xây dựng chuỗi giá trị, chỉ dẫn địa lý giúp sản phẩm của nông dân không bị tư thương ép giá. Theo ông Ánh, Viện sẽ cùng Sở KH&CN, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa hoàn thiện quy trình chăm sóc cho từng điều kiện cụ thể. Viện cũng phối hợp với VietFarm xây dựng chuỗi giá trị cho sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý.

Chỉ dẫn địa lý giúp xác định các vùng trồng trọng điểm phù hợp nhất với cây nha đam. Đây là cơ sở để doanh nghiệp gắn bó lâu dài với nông dân và lên kế hoạch mở rộng vùng nguyên liệu. VietFarm đặt mục tiêu nâng vùng nguyên liệu lên 1.000 ha, ưu tiên vùng sâu, vùng xa có đồng bào dân tộc sinh sống. Hướng đi này phù hợp với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Chương trình đặt trọng tâm vào sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị, phát huy lợi thế từng vùng và tạo sinh kế bền vững.

Từ cây giống trong phòng thí nghiệm, qua luống cát của nông dân, đến dây chuyền nhà máy và giờ là văn bằng bảo hộ, mỗi mắt xích đều có dấu ấn của khoa học công nghệ. Khi những mắt xích ấy gắn chặt với nhau, mong mỏi của những người như anh Toàn về một thương hiệu được biết đến, một mức giá ổn định đã có thêm cơ sở để thành hiện thực.

Đăng ký đặt báo