Từ sản xuất theo kinh nghiệm đến sản xuất bằng dữ liệu
Nhiều năm qua, nông nghiệp Thanh Hóa luôn nằm trong nhóm ngành kinh tế quan trọng của tỉnh. Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải, phương thức sản xuất truyền thống đang dần bộc lộ những hạn chế.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao được xem là một trong những giải pháp trọng tâm để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của ngành trồng trọt.
Theo ngành Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, tỉnh đang tập trung phát triển sản xuất theo hướng xanh, hữu cơ, tuần hoàn; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ mới như IoT, AI, GIS, viễn thám, nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tự động và các nền tảng số trong quản lý sản xuất.
Mục tiêu đặt ra không chỉ là nâng cao năng suất mà còn từng bước chuyển từ sản xuất dựa trên kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Một trong những kết quả nổi bật thời gian qua là việc xây dựng và triển khai bản đồ nông hóa trên địa bàn toàn tỉnh. Hệ thống dữ liệu này giúp đánh giá đặc tính đất đai, hỗ trợ thâm canh, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và quản lý tài nguyên đất theo hướng bền vững. Nhờ đó, người sản xuất có thêm cơ sở để sử dụng phân bón hợp lý, tiết kiệm chi phí và hạn chế tác động đến môi trường.
Cùng với đó, các trạm quan trắc thông minh phục vụ giám sát sinh vật gây hại đã được đưa vào vận hành, tiêu biểu tại xã Thọ Long. Công nghệ GIS và viễn thám cũng đang được ứng dụng trong quản lý vùng nguyên liệu, giúp nâng cao hiệu quả theo dõi, giám sát sản xuất.
Trên nhiều vùng sản xuất, máy bay không người lái đã được đưa vào phun thuốc bảo vệ thực vật, góp phần giảm sức lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất. Nhiều mô hình nhà màng, nhà lưới được lắp đặt cảm biến điều khiển tự động, giúp kiểm soát tốt hơn các yếu tố môi trường trong quá trình canh tác.
Đáng chú ý, Thanh Hóa đã bắt đầu triển khai các mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong đo đạc và quản lý phát thải khí nhà kính đối với sản xuất lúa. Đây là hướng đi mới nhằm đáp ứng yêu cầu giảm phát thải, phát triển nông nghiệp xanh và từng bước tiếp cận thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.
Cùng với ứng dụng công nghệ trong sản xuất, công tác số hóa dữ liệu vùng trồng cũng đạt nhiều kết quả tích cực. Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 72 mã số vùng trồng xuất khẩu và 121 mã số vùng trồng nội địa. Việc số hóa dữ liệu vùng trồng góp phần nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.
Theo đánh giá của ngành chức năng, việc ứng dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa và chuyển đổi số đã góp phần duy trì tốc độ tăng trưởng lĩnh vực trồng trọt của tỉnh ở mức bình quân khoảng 2% mỗi năm trong giai đoạn vừa qua.
Mở đường cho nền nông nghiệp xanh
Không chỉ hướng tới mục tiêu tăng năng suất hay giảm chi phí sản xuất, việc ứng dụng công nghệ còn đang tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi xanh trong nông nghiệp.
Hiện nay, Thanh Hóa đang tập trung phát triển các mô hình sản xuất hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, sử dụng phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học, giảm dần vật tư đầu vào có nguồn gốc hóa học.
Trên địa bàn tỉnh đã hình thành nhiều mô hình sản xuất xanh như lúa - cá tại Hà Trung, lúa - rươi tại Thắng Lợi và Quảng Ngọc, mô hình lúa hướng hữu cơ tại Yên Định, Nông Cống, Thọ Xuân; bưởi hữu cơ ở Yên Định và cam hữu cơ tại Vân Du.
Theo ngành Nông nghiệp và Môi trường, các mô hình này đang mang lại hiệu quả tích cực cả về kinh tế, môi trường và xã hội. Việc giảm sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật không chỉ góp phần cải thiện độ phì đất mà còn nâng cao chất lượng nông sản và giá trị sản phẩm.
Trong vụ Xuân năm 2025, mô hình sản xuất lúa giảm phát thải được thực hiện tại Viện Nông nghiệp Thanh Hóa với diện tích 4.000m² và tại 10 xã của huyện Yên Định với quy mô khoảng 1.200ha thông qua phương pháp tưới ướt - khô xen kẽ (AWD).
Kết quả phân tích ban đầu cho thấy lượng khí mê-tan phát thải từ các ruộng áp dụng phương pháp này giảm đáng kể so với ruộng canh tác truyền thống. Dự kiến mỗi hecta có thể tạo ra khoảng 4,8 tín chỉ carbon, tương đương giảm khoảng 4,8 tấn CO₂.
Trên lĩnh vực mía đường, Công ty Cổ phần Mía đường Lam Sơn cùng các đối tác Nhật Bản cũng đã ký kết triển khai dự án giảm phát thải carbon, hướng tới áp dụng mô hình nông nghiệp tái tạo môi trường trong giai đoạn 2026-2030.
Theo ngành Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, thời gian tới tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh tích tụ, tập trung đất đai để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã tích tụ, tập trung được hơn 34.300ha đất nông nghiệp, vượt 7,2% kế hoạch đề ra. Giai đoạn 2026-2030, Thanh Hóa đặt mục tiêu tiếp tục tích tụ khoảng 50.000ha đất nông nghiệp, trong đó có 10.000ha ứng dụng công nghệ cao.
Song song với đó là việc hoàn thiện hạ tầng số, cơ sở dữ liệu ngành; hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng IoT, AI, GIS và tự động hóa trong sản xuất; phát triển nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tiết kiệm và các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ.
Có thể thấy, công nghệ đang từng bước thay đổi cách thức sản xuất nông nghiệp ở Thanh Hóa. Quá trình chuyển đổi này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo nền tảng để ngành trồng trọt phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững hơn trong những năm tới.
