Làng nghề hàng trăm năm tuổi
Những ngày cuối năm, về phường Hòa Bình (TP Hải Phòng), không khó để cảm nhận không khí tất bật, rộn ràng của làng nghề mộc truyền thống Thủy Triều. Tiếng máy cưa, máy bào hòa lẫn nhịp đục đẽo vang lên khắp các xưởng mộc, báo hiệu một mùa sản xuất cao điểm đang đến gần.
Trao đổi với phóng viên, ông Đỗ Văn Quý, Bí thư chi bộ Tổ dân phố số 6, phường Hòa Bình, cho biết, nghề mộc ở xã Thủy Triều, huyện Thủy Nguyên (nay là phường Hòa Bình, TP Hải Phòng) có từ hàng trăm năm trước. Tương truyền, trước kia trong vùng còn rất nhiều cánh rừng bạt ngàn với vô vàn loại gỗ tốt, trong đó quý nhất là gỗ lim xanh. Tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, người làm nghề mộc Thủy Triều làm ra các sản phẩm bền, đẹp, trong đó nổi tiếng nhất là nhà cột.
Ông Trần Văn Trọng - một trong những thợ mộc nổi tiếng trong vùng chia sẻ, nhà cột làng nghề Thủy Triều làm ra nổi tiếng bền chắc, những hoa văn, họa tiết được chạm khắc tinh xảo, tinh tế.
Theo ông Trọng, điều làm lên sự khác biệt giữa sản phẩm của làng nghề chúng tôi so với các nơi khác chính là những cây cột đều làm từ 1 thân cây, dựng xuôi chiều, đầu cột và cuối cột bằng nhau. Trong khi cột nhà gỗ ở các nơi khác có phần đầu và phần cuối cột thon nhỏ hơn phần giữa (cột đòng).
Ông Trọng cho biết, người thợ giỏi nghề ở Thủy Triều phải hội tụ đầy đủ những yếu tố: Biết chọn gỗ tốt, phù hợp, tay nghề cao, biết tính toán dựng nhà sao cho chắc chắn, đúng ý gia chủ, hợp phong thủy.
“Trung bình, mỗi năm, xưởng mộc của gia đình tôi nhận và hoàn thành 5 - 6 đơn đặt hàng nhà cột, có năm cao điểm lên tới hơn 10 đơn hàng. Trong đó, ngôi nhà cột có giá cao nhất chúng tôi làm theo đơn đặt hàng lên tới hơn 10 tỷ đồng. Nhà cột bằng gỗ lim do làng nghề Thủy Triều làm ra không những có độ bền hàng trăm năm mà còn không bao giờ bị lỗi mốt”, ông Trọng cho hay.
Ngoài ra, theo một số khách hàng, Nhà cột cũng như các mặt hàng gia dụng bằng gỗ mà làng nghề mộc truyền thống Thủy Triều làm ra nổi tiếng bền, chắc, đẹp. Cứ mỗi dịp giáp Tết, rất đông khách hàng, thương lái tìm tới đặt hàng và yêu cầu giao trước Tết.
Để kịp giao hàng, giai đoạn này, các xưởng mộc ở đây hoạt động hết công suất từ sáng sớm đến nửa đêm.
Ấm no nhờ nghề truyền thống
Anh Nguyễn Hữu Thời, chủ một xưởng mộc tại Tổ dân phố Đông, phường Hòa Bình (TP Hải Phòng), cho biết hiện xưởng mộc gia đình duy trì 2 lao động thường xuyên. Tuy nhiên, vào những tháng cao điểm giáp Tết, khi đơn hàng tăng mạnh, xưởng buộc phải tuyển thêm lao động thời vụ và làm việc gần như hết công suất. “Có những ngày, anh em bắt đầu từ sáng sớm và phải làm đến 22–23 giờ đêm mới kịp tiến độ giao hàng cho khách”, anh Thời chia sẻ.
Theo ghi nhận của phóng viên, không riêng xưởng của gia đình anh Thời, nhiều hộ làm nghề mộc tại làng nghề Thủy Triều đang từng bước đổi mới phương thức sản xuất. Bên cạnh việc gìn giữ những kỹ thuật thủ công truyền thống, các xưởng mộc đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ hiện đại, đặc biệt là máy khắc CNC.
"Nhờ việc áp dụng công nghệ, người thợ giảm bớt sự nặng nhọc, nâng cao độ chính xác, mẫu mã sản phẩm ngày càng tinh xảo, trong khi thu nhập vẫn được cải thiện rõ rệt, bình quân đạt 200–300 triệu đồng mỗi năm", anh Thời thông tin.
Chính mức thu nhập ổn định cùng môi trường làm việc ngày càng thuận lợi đã tạo sức hút lớn đối với lao động trẻ ở địa phương. Nhiều thanh niên sau khi trưởng thành lựa chọn gắn bó với nghề mộc của quê hương, tiếp nối truyền thống cha ông. Vì vậy, nghề mộc Thủy Triều ít rơi vào tình trạng thiếu lao động, “lửa nghề” vẫn được các thế hệ trân trọng, giữ gìn và lan tỏa.
Bên cạnh những yếu tố thuận lợi, hiện nay, điều khiến người làm nghề mộc Thủy Triều trăn trở là phần lớn các xưởng mộc vẫn nằm trong khuôn viên gia đình, diện tích nhỏ hẹp, khó mở rộng sản xuất, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường do tiếng ồn và bụi gỗ. Các hộ dân mong muốn địa phương sớm quy hoạch khu sản xuất tập trung để nghề mộc có điều kiện phát triển bền vững hơn.
Theo thông tin từ chính quyền địa phương, hiện phường Hòa Bình, TP Hải Phòng có hơn 100 hộ theo nghề mộc truyền thống, trong đó có hơn 20 xưởng lớn với hàng chục lao động thường xuyên mỗi xưởng.
Về mong muốn quy hoạch khu vực làm nghề của các hộ dân, đại diện chính quyền địa phương cho biết, Nghị quyết Đại hội đại biểu phường Hòa Bình lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 có nội dung: “Nghiên cứu, đề xuất phát triển điểm sản xuất tập trung nghề mộc Thủy Triều”. Khi có điểm sản xuất tập trung, các hộ làm nghề mộc không những có thể mở rộng sản xuất, mà còn góp phần hạn chế gây ô nhiễm môi trường và tránh ảnh hưởng tới các khu dân cư.
