Ngày 24/3/2026, tại TP Cần Thơ, Bộ Công Thương phối hợp với UBND TP Cần Thơ và các đơn vị liên quan tổ chức "Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026", tập trung thảo luận các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
Theo Bộ Công Thương, xuất khẩu gạo trong những tháng đầu năm 2026 tiếp tục tăng về sản lượng, góp phần quan trọng vào tiêu thụ lúa hàng hóa. Cơ cấu sản phẩm gạo xuất khẩu có chuyển dịch tích cực, tỷ trọng gạo chất lượng cao tăng lên, và thị trường xuất khẩu dần mở rộng, thâm nhập những thị trường khó tính.
Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, từ xung đột tại Trung Đông làm tăng chi phí logistics, đến áp lực cạnh tranh từ các nước xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan, cùng với những rào cản kỹ thuật ngày càng chặt chẽ từ các nước nhập khẩu.
Số liệu đến hết ngày 15/3/2026 cho thấy Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, trị giá 826,2 triệu USD, với giá bình quân 477,6 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng tăng 2,3% nhưng kim ngạch giảm 8,7%, giá xuất khẩu bình quân giảm 10,7%. Philippines tiếp tục là thị trường nhập khẩu lớn nhất, theo sau là Trung Quốc và Ghana. Năm 2026, diện tích gieo trồng lúa cả nước ước đạt trên 7,09 triệu ha, sản lượng khoảng 43,55 triệu tấn, trong đó lượng lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu ước đạt 15,46 triệu tấn, tương đương 7,73 triệu tấn gạo.
Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, nhận định xung đột, bất ổn địa chính trị tại một số khu vực, đặc biệt Trung Đông, làm gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng chi phí logistics và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh. Chi phí đầu vào sản xuất và vận chuyển vẫn ở mức cao, trong khi các quy định nhập khẩu như SPS, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ, tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp. Xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, tiềm ẩn rủi ro khi các nước này thay đổi chính sách hoặc nhu cầu nhập khẩu.
Các ý kiến tại hội nghị nhấn mạnh nhu cầu gạo toàn cầu vẫn cao nhưng xu hướng phân hóa rõ, phụ thuộc chính sách nhập khẩu, dự trữ lương thực và điều kiện kinh tế từng quốc gia. Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, chỉ ra rằng thương nhân Việt Nam chưa tận dụng tối đa các ưu đãi từ FTA, chưa tập trung vào các thị trường giá trị cao và phát triển thương hiệu gạo.
Trước bối cảnh đó, hội nghị kiến nghị Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành Trung ương tăng cường điều hành xuất khẩu linh hoạt, gắn với nhịp cung trong nước và diễn biến thị trường quốc tế. Đồng thời, cần hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp giảm chi phí logistics, hỗ trợ tín dụng, thực hiện mua tạm trữ khi giá thấp, thúc đẩy mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
Đại diện tỉnh Vĩnh Long, Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam và Hiệp hội Lương thực Việt Nam đề xuất nghiên cứu phương án thu mua tạm trữ lúa gạo với cơ chế tín dụng phù hợp, nhằm bảo vệ nông dân. Ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, nhấn mạnh vai trò của xúc tiến thương mại và hoàn thiện hành lang pháp lý cho doanh nghiệp tham gia xuất khẩu, đảm bảo chuỗi thu mua không đứt gãy.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ địa phương trong quy hoạch vùng nguyên liệu, thúc đẩy đề án 1 triệu ha lúa công nghệ cao. Ngân hàng Nhà nước được đề nghị chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai gói tín dụng ưu đãi theo thời vụ, giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn kịp thời. Khi cần thiết, Chính phủ có thể tổ chức mua dự trữ và đấu thầu, vừa hỗ trợ nông dân, vừa đảm bảo thu hồi vốn hiệu quả.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh việc bám sát thị trường, điều hành linh hoạt xuất khẩu gạo, rà soát Chiến lược xuất khẩu gạo đến 2030, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài cũng cần cung cấp thông tin thị trường, chính sách nhập khẩu, cảnh báo rủi ro và hỗ trợ kết nối giao thương, nhằm tối đa hóa lợi ích cho xuất khẩu gạo trong năm 2026.
