Thị trường xuất khẩu cá tra đang bước vào một chu kỳ mới với nhiều tín hiệu tích cực. Giá cá nguyên liệu tăng lên mức cao kỷ lục trong thời gian gần đây không chỉ phản ánh nhu cầu thị trường phục hồi mà còn mở ra cơ hội để ngành cá tra Việt Nam tái cơ cấu theo hướng bài bản, tăng cường liên kết chuỗi và phát triển bền vững hơn.
Những tháng đầu năm 2026 ghi nhận bức tranh khởi sắc của xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 1/2026, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 874 triệu USD, tăng 13% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy các doanh nghiệp vẫn duy trì được nhịp độ đơn hàng ngay từ đầu năm, dù thương mại thủy sản toàn cầu vẫn chịu nhiều áp lực từ các rào cản kỹ thuật và chính sách thuế quan tại một số thị trường lớn.
Trong bức tranh chung đó, cá tra nổi lên như một điểm sáng rõ rệt. Chỉ riêng tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt hơn 177 triệu USD, tăng trên 33% so với cùng kỳ. Nhu cầu ổn định từ các thị trường chủ lực như Trung Quốc, các nước ASEAN và Nhật Bản đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng mạnh cho mặt hàng này. Trước đó, trong năm 2025, xuất khẩu cá tra Việt Nam đạt gần 2,2 tỷ USD, tăng 8% so với năm 2024, cho thấy mặt hàng này vẫn duy trì được đà phát triển trong bối cảnh thị trường quốc tế nhiều biến động.
Tuy nhiên, triển vọng tích cực của ngành cá tra vẫn đi kèm với những thách thức đáng kể. Các doanh nghiệp xuất khẩu dự báo mặt hàng này sẽ tiếp tục chịu áp lực từ các chính sách thuế đối ứng của Mỹ, một trong những thị trường quan trọng.
Trong bối cảnh đó, việc mở rộng thị trường sang các khu vực khác như khối CPTPP, ASEAN hay Trung Đông được xem là hướng đi cần thiết nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Ngoài ra, sự tăng trưởng mạnh của thị trường Brazil trong thời gian gần đây cũng đang mang lại tín hiệu lạc quan cho hoạt động xuất khẩu cá tra.
Ở góc độ sản xuất, nguồn cung nguyên liệu đang trở thành vấn đề đáng chú ý. Theo ông Lê Trung Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản An Giang, diện tích thả nuôi chưa kịp phục hồi trong khi nhu cầu chế biến và xuất khẩu tăng cao đã khiến nguồn cá nguyên liệu trở nên khan hiếm. Điều này tạo áp lực đẩy giá cá tra lên mức cao kỷ lục trong thời gian qua. Bên cạnh đó, không ít doanh nghiệp mới chỉ chủ động được một phần vùng nuôi nội bộ, nên vẫn phải phụ thuộc vào nguồn thu mua bên ngoài, khiến thị trường nguyên liệu càng thêm cạnh tranh.
Giá cá tra tăng mạnh mang lại lợi ích trước mắt cho người nuôi, song các chuyên gia cũng cảnh báo về nguy cơ tái diễn chu kỳ “tăng nóng rồi giảm sâu” nếu hoạt động sản xuất thiếu kiểm soát. Ông Dương Nghĩa Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Cá tra Việt Nam, cho rằng người nuôi không nên chạy theo giá để thả nuôi ồ ạt, bởi điều này có thể dẫn đến mất cân đối cung cầu trong tương lai.
Để ngành cá tra phát triển ổn định, yếu tố then chốt là tăng cường liên kết giữa người nuôi và doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất giống, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ. Khi các bên cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro, sản xuất sẽ gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường và đơn hàng thực tế, qua đó hạn chế những biến động mạnh về giá.
Ở tầm chính sách, bước sang năm 2026 và giai đoạn tiếp theo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nghiên cứu, sản xuất và quản lý giống cá tra là nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Công tác này cần được triển khai thực chất, gắn chặt giữa nghiên cứu và sản xuất để nhanh chóng đưa các kết quả khoa học vào thực tiễn. Đồng thời, Bộ cũng yêu cầu nâng cao vai trò của các viện nghiên cứu, trung tâm giống và doanh nghiệp đầu tàu trong việc dẫn dắt chuỗi giá trị cá tra.
Cùng với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất đưa vào kế hoạch đầu tư trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 các dự án hạ tầng cho vùng sản xuất giống và nuôi trồng thủy sản tập trung tại các địa phương trọng điểm như Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ hay Tây Ninh. Việc hình thành các vùng nuôi và sản xuất giống quy mô lớn, có hạ tầng đồng bộ sẽ tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành.
Trong chiến lược dài hạn, các doanh nghiệp chế biến cá tra cũng được khuyến nghị chuyển hướng sang nâng cao giá trị, chất lượng và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, thay vì chỉ cạnh tranh ở phân khúc giá rẻ. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn chuỗi, quản lý vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc và đo lường “Food carbon” nhằm xác định lượng khí CO2 phát thải cũng được xem là yêu cầu tất yếu để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Nếu kiểm soát tốt sản lượng, chủ động nguồn giống chất lượng và xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ, những đợt tăng giá hiện nay không chỉ mang ý nghĩa ngắn hạn mà còn có thể trở thành nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng ổn định hơn của ngành cá tra Việt Nam, đồng thời góp phần nâng cao thu nhập cho người nuôi và gia tăng giá trị cho toàn ngành thủy sản.
