Minh bạch hóa thị trường thịt heo: Đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn tiêu thụ khổng lồ
Giữ vai trò là thị trường tiêu thụ thịt heo lớn nhất cả nước, TP. Hồ Chí Minh mỗi ngày tiêu thụ khoảng 13.000-14.000 con, tương đương quy mô hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, quy mô lớn lại đi kèm với nhiều bất cập kéo dài, khiến thị trường chưa vận hành theo hướng minh bạch và hiệu quả như kỳ vọng. Giá cả thiếu công khai, phụ thuộc nhiều vào các khâu trung gian, trong khi việc kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc vẫn còn hạn chế, đã tạo ra những “điểm nghẽn” đáng kể trong chuỗi cung ứng.
Thực tế này khiến việc dự báo cung - cầu trở nên khó khăn, đồng thời làm gia tăng rủi ro cho cả người chăn nuôi lẫn người tiêu dùng. Một số mắt xích trong chuỗi phân phối còn dễ bị tổn thương trước biến động thị trường, đặc biệt khi chịu tác động từ các yếu tố bên ngoài. Dù TP. Hồ Chí Minh đã triển khai đề án truy xuất nguồn gốc thịt heo từ năm 2018, nhưng việc thiếu một cơ chế giao dịch tập trung, có khả năng chuẩn hóa thông tin về giá và chất lượng, vẫn là khoảng trống cần được lấp đầy.
Chính từ những tồn tại đó, yêu cầu tổ chức lại thị trường theo hướng công khai, minh bạch đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Việc hình thành một hệ thống giao dịch có khả năng niêm yết giá rõ ràng, đồng thời gắn với truy xuất nguồn gốc, được xem là giải pháp quan trọng để thiết lập lại trật tự thị trường. Khi thông tin được chuẩn hóa và công khai, không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng ép giá mà còn tạo nền tảng để nâng cao hiệu quả vận hành toàn chuỗi.
Bên cạnh đó, việc minh bạch hóa thị trường còn góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm, tăng khả năng kiểm soát chất lượng và hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác điều tiết. Khi người tiêu dùng có thể tiếp cận đầy đủ thông tin về nguồn gốc và giá cả, niềm tin thị trường sẽ được củng cố, tạo động lực thúc đẩy phát triển bền vững. Đây cũng là tiền đề quan trọng để tiến tới hiện đại hóa chuỗi cung ứng thịt heo trong dài hạn.
Thí điểm giao dịch thịt heo trên Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam
Trên cơ sở nghiên cứu trong nhiều năm, đề án thí điểm niêm yết và giao dịch thịt heo trên Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam đã được đưa ra, với định hướng sản phẩm giao dịch là heo mảnh sau giết mổ, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Mô hình này được thiết kế theo nguyên tắc tự nguyện, vận hành song song với phương thức truyền thống nhằm tránh gây xáo trộn chuỗi cung ứng hiện hữu.
Theo ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, việc tổ chức lại thị trường theo hướng công khai, minh bạch là yêu cầu cấp bách. Ông nhấn mạnh rằng quá trình niêm yết giá và thông tin hàng hóa cần được thực hiện đầy đủ, rõ ràng, đồng thời gắn chặt với hệ thống truy xuất nguồn gốc để nâng cao chất lượng giao nhận và bảo đảm an toàn thực phẩm.
Việc đưa thịt heo lên sàn không chỉ giúp minh bạch hóa giá cả mà còn góp phần hình thành mức giá tham chiếu cho toàn thị trường nếu được vận hành hiệu quả. Khi các thông tin về chất lượng, nguồn gốc và giá bán được công khai, các chủ thể trong chuỗi từ người chăn nuôi, doanh nghiệp đến thương lái và người tiêu dùng đều có thể tiếp cận dữ liệu đầy đủ, qua đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Tại các cuộc họp triển khai, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực chăn nuôi, giết mổ, phân phối và bán lẻ đã bày tỏ sự quan tâm, đồng thời chủ động chuẩn bị điều kiện để tham gia thí điểm. Các đơn vị cũng đề xuất cần triển khai đồng bộ các giải pháp truy xuất nguồn gốc nhằm bảo đảm tính minh bạch khi giao dịch trên sàn.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở thói quen giao dịch truyền thống đã tồn tại lâu đời, khiến việc thay đổi cần có thời gian và lộ trình phù hợp. Bên cạnh đó, nguy cơ phản ứng từ các khâu trung gian - những đối tượng đang nắm lợi thế trong chuỗi cung ứng, cũng là yếu tố cần được cân nhắc. Ngoài ra, việc áp dụng mô hình sàn giao dịch theo chuẩn quốc tế còn gặp khó do khác biệt về quy mô sản xuất, trình độ kỹ thuật và khung pháp lý.
Chính vì vậy, phương án thí điểm trong phạm vi hẹp được lựa chọn nhằm từng bước kiểm chứng hiệu quả trước khi nhân rộng. Song song đó, công tác truyền thông được xác định là yếu tố then chốt, giúp người chăn nuôi hiểu rõ lợi ích, tiếp cận dễ dàng và từng bước tham gia giao dịch qua sàn, hạn chế tình trạng bị ép giá.
Nếu được triển khai hiệu quả, sàn giao dịch thịt heo sẽ góp phần giảm chi phí trung gian, nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng và hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác điều hành thị trường. Đây cũng được xem là nền tảng quan trọng để hướng tới một thị trường minh bạch, ổn định và phát triển bền vững trong thời gian tới.
