Bước sang năm 2026, bức tranh ngành điện Việt Nam được dự báo sẽ đối mặt với áp lực tăng trưởng nhu cầu ở mức cao trong khi điều kiện huy động từ một số nguồn truyền thống không còn thuận lợi như trước. Trong bối cảnh đó, điện than nhiều khả năng tiếp tục trở thành trụ cột chính bảo đảm an ninh cung ứng điện cho nền kinh tế.
Theo số liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), năm 2025, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống ước đạt 322,8 tỷ kWh, tăng 4,6% so với năm 2024. Mức tăng này thấp hơn đáng kể so với mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm 2025, dự kiến vào khoảng 8%. Tuy nhiên, con số trên chưa phản ánh đầy đủ bức tranh thực tế khi chưa bao gồm khoảng 10 tỷ kWh điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, không đi qua lưới điện quốc gia. Nếu tính gộp cả nguồn này, tổng sản lượng điện năm 2025 tăng xấp xỉ 8% so với năm trước, tương đương với tốc độ tăng trưởng GDP. Điều này cho thấy, như nhiều năm qua, tiêu thụ điện vẫn bám sát nhịp tăng trưởng của nền kinh tế.
Nhìn sang năm 2026, KBSV Research dẫn các kịch bản tiêu thụ điện do Bộ Công Thương xây dựng cho thấy dư địa tăng trưởng tiếp tục ở mức cao. Trong đó, kịch bản cơ sở đặt mức tăng 8,5%, còn các kịch bản cao hơn dao động từ 10-12%, tương ứng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế đột phá. Với định hướng GDP năm 2026 vượt mốc 10%, mục tiêu tăng trưởng tiêu thụ điện 10-12% được đánh giá là không quá tham vọng. Động lực đến từ nhiều yếu tố: các ngành sản xuất thâm dụng điện như thép, xi măng, hóa chất dự kiến duy trì hoạt động tích cực nhờ đầu tư công và xuất khẩu hồi phục; nền nhiệt trung bình cao hơn do xác suất xuất hiện El Nino gia tăng, kéo theo nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát; cùng với đó là nhu cầu sạc xe điện tại Hà Nội tăng mạnh khi lộ trình chuyển đổi xe máy có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Ở chiều cung, các chính sách tháo gỡ khó khăn cho đầu tư điện đang phát huy tác dụng khi nhiều dự án nguồn lớn chuẩn bị đi vào vận hành. Từ cuối năm 2025 và trong năm 2026, hệ thống sẽ được bổ sung thêm công suất đáng kể, gồm tổ máy số 1 dự án BOT Vũng Áng 2 với công suất 665 MW vận hành từ quý IV/2025; dự án điện khí LNG Nhơn Trạch 3 và 4 tổng công suất 1.624 MW vận hành thương mại từ ngày 1/1/2026; và nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch 1 công suất 1.403 MW dự kiến phát điện thương mại vào tháng 5/2026.
Ngược lại, thủy điện được dự báo bước vào giai đoạn kém thuận lợi trong năm 2026. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, xác suất thời tiết chuyển sang pha trung tính trong cuối năm 2024 và đầu năm 2025 ở mức 60-85%, sau đó El Nino có xu hướng quay trở lại với xác suất 30-40% trong nửa cuối chu kỳ. Diễn biến này khiến lượng mưa năm 2026 được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Thủy điện có thể tận dụng điều kiện hồ chứa tích nước tốt trong nửa đầu năm nhờ lượng mưa cuối năm 2025, nhưng sang nửa cuối năm, khi mùa mưa suy yếu, sản lượng nhiều khả năng giảm.
Trong bối cảnh đó, điện than nổi lên là nguồn đóng vai trò “xương sống” của hệ thống. KBSV cho rằng kịch bản huy động điện năm 2026 sẽ tương đồng với năm 2024, khi điện than được ưu tiên phát ngay từ đầu năm và đạt công suất cao nhất trong các tháng nắng nóng cao điểm của quý II. Do mùa mưa quý III/2026 được dự báo có cường độ thấp hơn, các nhà máy điện than sẽ duy trì mức huy động cao hơn so với thông lệ, sau đó tiếp tục được khai thác để tạo điều kiện cho thủy điện tích nước.
Với điện khí, tâm điểm tăng trưởng đến từ LNG Nhơn Trạch 3 và 4. Hai nhà máy này dự kiến vận hành với công suất tối thiểu 65% theo Nghị định 100/2025, thậm chí có thể nâng lên 75% theo tờ trình của Chính phủ. Dù vậy, các nhà máy điện khí khác tại Đông Nam Bộ vẫn đối mặt rủi ro cạnh tranh nguồn phát trong bối cảnh nhu cầu khu vực tăng chậm. Áp lực này được kỳ vọng giảm bớt khi tuyến đường dây 500kV hoàn thành vào tháng 5/2026, giúp giải tỏa công suất cho toàn khu vực.
Đối với năng lượng tái tạo, năm 2025 được xem là giai đoạn trầm lắng, song triển vọng phục hồi dần từ 2026-2027. Riêng năm 2025, tổng công suất điện gió được các địa phương mời gọi đầu tư đạt 3.819 MW, tập trung tại Gia Lai, Hà Tĩnh và Quảng Trị, tương đương khoảng 56% tổng công suất điện gió đang vận hành trên cả nước.
Tuy nhiên, cơ chế đấu thầu hiện nay chủ yếu phù hợp với các nhà đầu tư lớn, trong khi suất đầu tư tăng khiến doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó. Trên cơ sở khung giá điện gió được điều chỉnh hằng năm cho sát thực tế, KBSV kỳ vọng mức giá sẽ được cải thiện trong thời gian tới, qua đó thu hút thêm dòng vốn cho mục tiêu chuyển dịch sang năng lượng sạch.
