Đặc sản cà ngọt Khe Ngậu được mùa, dân bản vẫn kém vui vì giá thấp

Thực trạng được mùa mất giá

Từ lâu, cà ngọt Khe Ngậu (xã Tương Dương, tỉnh Nghệ An) đã trở thành một sản vật quen thuộc của đồng bào dân tộc Thái. Đây là giống cây bản địa được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ, gắn với đời sống và văn hóa ẩm thực của cộng đồng.

Toàn xã Tương Dương hiện có khoảng 35 hộ trồng cà ngọt, với tổng diện tích khoảng 31 ha. Tại các triền đồi Khe Ngậu, những nương cà xanh trải dài đang vào chính vụ. Cây cà cao ngang người, cành lá sum suê, sai trĩu quả. Nhờ thời tiết thuận lợi, cây sinh trưởng tốt, quả năm nay được đánh giá to, đều và cho năng suất cao. Khoảng 3 ngày, người dân lại thu hoạch được khoảng 3,5 tấn quả.

Theo người dân địa phương, giống cà này dù được đưa đi trồng ở nơi khác nhưng khó cho hương vị giống như tại Khe Ngậu. Điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và nguồn nước được cho là những yếu tố tạo nên vị ngọt, độ giòn đặc trưng của quả cà.

Trong quá trình chăm sóc, người dân chủ yếu sử dụng nguồn nước sạch, giữ phương thức sản xuất truyền thống nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Gia đình ông Trương Văn Són, trú tại xã Tương Dương, là một trong những hộ có diện tích trồng cà ngọt khá lớn ở Khe Ngậu. Ông Són cho biết, nhờ điều kiện đất đai, nguồn nước đặc thù nên quả cà ở đây có vị ngọt và giòn. Giống cà này đã được bà con gìn giữ từ đời ông cha và trở thành một đặc sản bình dân của bản.

Cà ngọt có thể ăn sống, chấm với chẻo hoặc ruốc. Đặc biệt, loại quả này còn được sử dụng để chế biến món nhọc - một món ăn truyền thống của đồng bào Thái.

Không chỉ có giá trị về mặt ẩm thực, cà ngọt Khe Ngậu còn từng bước được nâng tầm thành sản phẩm hàng hóa. Sản phẩm đã đạt chứng nhận VietGAP, được công nhận OCOP 3 sao từ năm 2021, trở thành một trong những nông sản đặc trưng của vùng Tương Dương.

Tuy nhiên, giá cà ngọt lại đang khiến người trồng không khỏi lo lắng. Hiện thương lái thu mua tại vườn với giá khoảng 10.000 đồng/kg. Nếu bán lẻ, người dân có thể bán với giá khoảng 15.000 đồng/kg. Mức giá này giảm từ 5.000-7.000 đồng/kg so với năm trước.

“Thương lái vẫn tìm đến tận nơi để mua nhưng giá năm nay thấp hơn nhiều so với năm trước. Cà được mùa nhưng giá không tốt nên bà con cũng không vui”, một người dân trồng cà ngọt chia sẻ.

Một trong những khó khăn lớn đối với người trồng là thời gian thu hoạch cà tập trung trong thời gian ngắn, trong khi khả năng bảo quản quả còn hạn chế. Sau khi hái, người dân gần như phải nhanh chóng đưa sản phẩm ra thị trường. Khi đầu ra phụ thuộc phần lớn vào thương lái, người trồng dễ rơi vào thế bị động về giá.

Câu chuyện “được mùa, mất giá” vì thế vẫn là bài toán đặt ra đối với sản phẩm đặc sản này.

Tìm hướng mở rộng đầu ra

Trước thực tế đó, chính quyền và các tổ chức đoàn thể xã Tương Dương đang tìm thêm giải pháp hỗ trợ người dân tiêu thụ cà ngọt, nhất là trong thời điểm chính vụ.

Bên cạnh việc duy trì các kênh tiêu thụ truyền thống, địa phương và các tổ chức đoàn thể tích cực quảng bá sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok; đồng thời tổ chức livestream bán hàng, giới thiệu cà ngọt Khe Ngậu tới các đầu mối tiêu thụ trong và ngoài địa phương.

Người dân cũng được hướng dẫn cách xây dựng nội dung quảng bá, kể câu chuyện về nguồn gốc, giá trị văn hóa của sản phẩm và từng bước làm quen với phương thức bán hàng trên nền tảng số.

Việc đưa sản phẩm lên các kênh bán hàng trực tuyến được kỳ vọng sẽ giúp cà ngọt Khe Ngậu tiếp cận thêm nhiều khách hàng, giảm sự phụ thuộc vào một kênh tiêu thụ duy nhất.

Bà Lương Thị Vân Anh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tương Dương cho biết, thời gian tới Hội sẽ tiếp tục hỗ trợ hội viên bán hàng trên các nền tảng số, đồng thời đẩy mạnh tập huấn kỹ năng kinh doanh trực tuyến, kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo bà Vân Anh, mục tiêu là từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân./.