Bắc Ninh: Quản lý chất thải nguy hại – mắt xích quyết định của phát triển bền vững

Khi công nghiệp tăng tốc, dòng chất thải cần được kiểm soát chặt chẽ

Chỉ trong hơn một thập niên, Bắc Ninh đã chuyển mình mạnh mẽ từ một tỉnh nông nghiệp sang trung tâm công nghiệp quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Hệ thống các khu công nghiệp như Yên Phong, Quế Võ, Tiên Sơn, Thuận Thành… liên tục được mở rộng, thu hút hàng trăm doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Các lĩnh vực sản xuất chủ lực của tỉnh hiện nay chủ yếu thuộc nhóm công nghệ cao: điện tử, linh kiện bán dẫn, pin năng lượng, cơ khí chính xác, vật liệu mới. Đây đều là những ngành có giá trị gia tăng lớn, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, quá trình sản xuất công nghiệp luôn đi kèm với sự phát sinh của nhiều loại chất thải khác nhau. Từ bùn thải, hóa chất tồn dư, dung môi công nghiệp cho đến các linh kiện điện tử hỏng, phế liệu kim loại hay vật liệu nhiễm dầu mỡ – tất cả đều tạo thành dòng chất thải cần được kiểm soát chặt chẽ.

Một phần trong số đó được xếp vào nhóm chất thải nguy hại, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt từ khâu phân loại, lưu giữ đến vận chuyển và xử lý cuối cùng.

Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi này bị buông lỏng, nguy cơ ô nhiễm môi trường có thể xuất hiện và kéo dài trong nhiều năm.

Chất thải ngày một nhiều, đòi hỏi công nghệ xử lý hiện đại hơn

Theo Báo cáo công tác bảo vệ môi trường năm 2025 của UBND tỉnh Bắc Ninh, tổng lượng chất thải nguy hại phát sinh trên địa bàn tỉnh hiện khoảng 280 tấn mỗi ngày.

Trong đó, riêng chất thải y tế nguy hại phát sinh khoảng 10 tấn/ngày, bao gồm chất thải lây nhiễm và các loại chất thải nguy hại khác từ hoạt động khám chữa bệnh.

Bên cạnh đó còn có khối lượng lớn chất thải công nghiệp thông thường phát sinh từ các ngành sản xuất như điện tử, kim loại, hóa chất, vật liệu xây dựng.

Ở góc độ khác, chất thải rắn sinh hoạt trên toàn tỉnh cũng đạt khoảng 752.265 tấn mỗi năm, tương đương hơn 2.000 tấn mỗi ngày.

Những con số này cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải của địa phương.

Để kiểm soát lượng chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất, hệ thống xử lý môi trường tại Bắc Ninh đã từng bước được đầu tư và mở rộng.

Cũng theo báo cáo của địa phương, hiện trên địa bàn tỉnh có 7 cơ sở được cấp phép xử lý chất thải nguy hại đang hoạt động.

Các cơ sở này đảm nhiệm việc thu gom và xử lý chất thải cho hàng trăm doanh nghiệp sản xuất trong tỉnh.

Đối với chất thải rắn công nghiệp thông thường, tỷ lệ thu gom và xử lý được ghi nhận đạt 100%, trong đó khoảng 80–88% được tái chế, tái sử dụng hoặc thu hồi năng lượng.

Những kết quả này cho thấy hệ thống quản lý chất thải đã được hình thành tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất tiếp tục tăng lên, năng lực xử lý hiện có vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức.

Đặc biệt, trong bối cảnh các ngành công nghệ cao phát triển mạnh, thành phần chất thải công nghiệp ngày càng đa dạng và phức tạp, đòi hỏi công nghệ xử lý hiện đại hơn.

Quản lý chất thải nguy hại – mắt xích quyết định của phát triển bền vững

Trong toàn bộ hệ thống quản lý môi trường công nghiệp, chất thải nguy hại luôn được xem là phần nhạy cảm nhất.

Không giống như chất thải thông thường, nhóm chất thải này có thể chứa các đặc tính nguy hiểm như: độc tính cao, khả năng ăn mòn, nguy cơ cháy nổ, kim loại nặng hoặc hóa chất độc hại.

Chính vì vậy, việc quản lý chất thải nguy hại phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật.

Từ khâu phân loại tại nguồn, lưu giữ trong các khu vực chuyên dụng, vận chuyển bằng phương tiện có giấy phép cho đến xử lý tại cơ sở được cấp phép – tất cả đều phải được kiểm soát và theo dõi.

Trong bối cảnh nhiều ngành công nghiệp mới như sản xuất pin năng lượng, linh kiện điện tử, vật liệu bán dẫn đang phát triển, nguy cơ phát sinh các loại chất thải độc hại cũng gia tăng.

Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác giám sát môi trường cũng như năng lực xử lý chất thải của địa phương.

Tăng trưởng công nghiệp mang lại nguồn lực lớn cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, phía sau những con số về sản lượng và xuất khẩu luôn tồn tại một “chi phí môi trường” nhất định.

Nếu không được kiểm soát tốt, chất thải công nghiệp có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến: nguồn nước, chất lượng không khí, đất đai và hệ sinh thái, sức khỏe cộng đồng.

Một dòng nước thải không đạt chuẩn có thể lan rộng ra cả hệ thống sông ngòi. Một khu lưu giữ chất thải không đảm bảo kỹ thuật có thể trở thành nguồn ô nhiễm kéo dài nhiều năm.

Những tác động này thường diễn ra âm thầm và khó nhận thấy trong ngắn hạn. Nhưng về lâu dài, chi phí khắc phục môi trường có thể rất lớn.

Khi môi trường trở thành lợi thế cạnh tranh

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tiêu chuẩn môi trường đang trở thành một yếu tố quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhiều thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản đang đặt ra các yêu cầu khắt khe về phát thải carbon, quản lý chất thải và minh bạch môi trường.

Điều này có nghĩa là môi trường không còn chỉ là vấn đề quản lý nội bộ của mỗi địa phương, mà còn là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tham gia chuỗi sản xuất toàn cầu.

Đối với một tỉnh công nghiệp như Bắc Ninh, việc kiểm soát tốt chất thải không chỉ giúp bảo vệ môi trường sống mà còn góp phần nâng cao hình ảnh và năng lực cạnh tranh của nền sản xuất địa phương.

Thực tế cho thấy công nghiệp hóa và bảo vệ môi trường không phải là hai mục tiêu đối lập. Vấn đề nằm ở cách cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng và khả năng kiểm soát các tác động môi trường.

Trong những năm tới, khi các khu công nghiệp mới tiếp tục được hình thành, khối lượng chất thải phát sinh chắc chắn sẽ còn gia tăng.

Điều quan trọng là hệ thống quản lý môi trường phải đi trước một bước: từ quy hoạch hạ tầng xử lý, nâng cấp công nghệ đến tăng cường giám sát và minh bạch thông tin.

Bởi suy cho cùng, chất thải công nghiệp chính là một thước đo thầm lặng của phát triển bền vững.

Một nền công nghiệp chỉ thực sự bền vững khi tăng trưởng kinh tế đi cùng với trách nhiệm môi trường