Lễ hội Đền Sái là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tiêu biểu của cộng đồng cư dân vùng làng Thụy Lôi (xã Thư Lâm, Hà Nội), mang đậm giá trị tín ngưỡng, tâm linh và sinh hoạt văn hóa truyền thống lâu đời.
Lễ hội gắn liền với việc thờ phụng Đức Huyền Thiên Trấn Vũ - vị thần được nhân dân tôn kính, là người đã phù trợ An Dương Vương trong quá trình xây dựng thành Cổ Loa.
Theo truyền thuyết dân gian, khi vua An Dương Vương dựng thành, công trình nhiều lần bị phá hoại bởi yêu quái. Nhờ sự chỉ dẫn của Thần Kim Quy, nhà vua đã gặp Đức Huyền Thiên Trấn Vũ tại núi Thất Diệu và nhận được sự trợ giúp tiêu diệt tà ma, hoàn thành việc xây thành. Để tạ ơn, nhà vua cho lập đền thờ trên đỉnh núi Sái và hàng năm thân chinh về tế lễ.
Về sau, nhằm giảm bớt gánh nặng cho triều đình và nhân dân, nhà vua giao cho dân làng tổ chức nghi lễ thay mặt triều đình với việc đóng giả vua, chúa, cùng 4 quan triều đình là quan Thự vệ, Tán lý, Đề lĩnh và Trấn thủ.
Với nhiều người dân làng, sau khi kết thúc phần tế lễ tại Đền Sái và Đền thượng, khi đoàn rước kiệu vua chúa và các quan triều đình quay trở về làng, lễ hội mới thực sự bắt đầu.
Dân làng và du khách thập phương náo nức chờ đón những màn nâng kiệu, xoay kiệu, tung kiệu, vác kiệu chạy rất độc đáo của lễ hội Đền Sái.
Ngay khi rời khỏi Đền thượng để lên đường trở về đình làng, đội rước kiệu chúa lập tức thực hiện các màn nâng kiệu, tung kiệu, xoay kiệu đẹp mắt.
Dưới sự cổ vũ cuồng nhiệt của dân làng và du khách, đội rước kiệu chúa chạy tới, chạy lui, xoay nhiều vòng trên đường làng tạo nên không khí vô cùng rộn rã và náo nhiệt. Chúa ở trên kiệu cũng ngả ngiêng theo từng nhịp khiêng kiệu, tay giơ cao kiếm, khua kiếm như đang chỉ đạo đoàn quân đánh trận.
Nhân dân địa phương đổ ra hai bên đường để đón đoàn kiệu rước vua chúa. Đám đông hưng phấn, cổ vũ, hò reo theo từng nhịp nâng kiệu, tung kiệu, xoay vòng.
Vua chúa còn tung tiền lì xì, phát lộc đầu năm từ đền thánh cho dân làng, cầu mong cho một năm mới sung túc, phát tài phát lộc, làm ăn tấn tới, an khang thịnh vượng đến với mọi nhà. Người dân làng cũng ùa ra xin lộc đầu xuân mỗi khi nhà chúa tung tiền lì xì.
Càng về gần tới đình làng, lượng người đổ ra đón đoàn càng đông, reo hò, cổ vũ đội rước kiệu chúa tung kiệu, xoay vòng.
Về đến đình làng, nhà chúa phát nốt tiền lì xì cho dân làng và du khách. Kiệu của chúa phải đi 3 vòng quanh đình làng, vừa đi vừa tung kiệu, xoay vòng, chạy tới chạy lui rồi mới được phép vào đình.
Lúc này, lễ rước vua chúa giả Đền Sái xuân Bính Ngọ 2026 mới kết thúc. Lễ rước được kéo dài trong suốt một ngày, từ 8h sáng tới 16h30 chiều. Đây là dịp để nhân dân trong vùng cùng du khách thập phương cùng ôn lại truyền thống lịch sử hào hùng của dân tộc, thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm, và cầu chúc cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mọi điều tốt lành, an khang thịnh vượng, sung túc đến với dân làng trong năm mới Bính Ngọ 2026./.
