Thị trường chứng khoán Việt Nam trải qua một phiên giao dịch đầy biến động vào ngày 9/3 khi VN-Index giảm tới 115 điểm, tương đương 6,51%, lùi về mức 1.652 điểm. Đây là một trong những phiên sụt giảm mạnh nhất trong lịch sử, phản ánh tâm lý hoảng loạn lan rộng trên thị trường.
Sàn HoSE ghi nhận tới 233 cổ phiếu giảm kịch sàn, nhiều mã rơi vào trạng thái “trắng bên mua”. Nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn cũng không tránh khỏi làn sóng bán tháo khi toàn bộ 30 mã thuộc rổ VN30 đồng loạt giảm giá. Thanh khoản thị trường tăng vọt, đạt gần 41.000 tỷ đồng, cho thấy áp lực bán mạnh mẽ từ nhà đầu tư.
Theo ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, Giám đốc Khối Tư vấn đầu tư Khách hàng Cá nhân tại Chứng khoán Thiên Việt (TVS), nguyên nhân chủ yếu khiến thị trường lao dốc xuất phát từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Những diễn biến quân sự giữa các bên trong khu vực đã khiến giá dầu tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng và nguy cơ lạm phát quay trở lại. Trong bối cảnh đó, thị trường tài chính toàn cầu nói chung và chứng khoán Việt Nam nói riêng đều chịu áp lực lớn.
Theo đánh giá của vị chuyên gia này, việc xác định vùng đáy của thị trường trong ngắn hạn là điều không dễ dàng. VN-Index chỉ có khả năng hình thành một “đáy cứng” khi căng thẳng giữa Iran và Mỹ có tín hiệu hạ nhiệt, hoặc ít nhất xuất hiện kỳ vọng rõ ràng về việc các bên nối lại đàm phán. Trong khi rủi ro địa chính trị vẫn còn khó lường, biến động mạnh nhiều khả năng sẽ tiếp tục chi phối diễn biến thị trường.
Áp lực lớn nhất hiện nay đang đè nặng lên những nhà đầu tư nắm giữ tỷ trọng cổ phiếu cao trong danh mục. Không ít mã cổ phiếu đang dư bán sàn với khối lượng lớn, khiến việc thoát hàng trở nên khó khăn. Tuy nhiên, nếu thanh khoản thị trường sớm cải thiện trong một vài phiên tới, mức chiết khấu sâu hiện nay có thể khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại bán ra đúng vùng đáy.
Ông Tâm cho rằng có thể kỳ vọng căng thẳng tại Trung Đông đạt đỉnh trong khoảng một đến hai tuần tới trước khi các bên tìm được tiếng nói chung. Quan điểm này một phần xuất phát từ thực tế rằng Mỹ thường không muốn kéo dài các cuộc xung đột quân sự. Nếu kịch bản đó xảy ra, VN-Index sau nhịp giảm mạnh có khả năng hình thành mô hình hồi phục nhanh dạng chữ V. Dù vậy, việc xác định thời điểm mua tối ưu vẫn rất khó khăn, bởi các thông tin liên quan đến địa chính trị thường xuất hiện bất ngờ, thậm chí vào cuối tuần hoặc buổi tối theo giờ Việt Nam.
Trong khi đó, một số nhóm cổ phiếu có thể hưởng lợi từ biến động giá hàng hóa, đặc biệt là dầu khí và phân bón, khi giá dầu và các nguyên liệu đầu vào tăng mạnh. Tuy nhiên, nếu trạng thái sử dụng margin trên toàn thị trường trở nên căng thẳng, ngay cả những nhóm cổ phiếu này cũng có thể đối mặt với rủi ro điều chỉnh.
Ở góc nhìn khác, nhóm phân tích của Chứng khoán VNDirect cho rằng việc xung đột quân sự giữa Mỹ - Israel và Iran leo thang đã đẩy giá dầu Brent lên vùng 110 - 120 USD/thùng trong phiên 9/3, mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1988. Cú sốc giá năng lượng này tạo áp lực đáng kể lên các thị trường tài chính khi làm gia tăng nỗi lo về lạm phát và biến động tỷ giá.
Xét trên phương diện kỹ thuật, VN-Index hiện đang dao động quanh ba vùng hỗ trợ quan trọng gồm 1.660 điểm, 1.600 điểm và 1.500 điểm. Trong đó, mốc 1.500 điểm được xem là ngưỡng then chốt. Nếu bị xuyên thủng, xu hướng tăng trung hạn của thị trường có thể bị phá vỡ.
Dù vậy, khi chỉ số lùi xuống dưới 1.660 điểm, mặt bằng định giá của thị trường đã trở nên hấp dẫn hơn đáng kể. Chỉ số P/E dự phóng hiện thấp hơn mức trung bình 5 năm, trong khi P/B tiến gần vùng định giá mà dòng tiền trung và dài hạn thường bắt đầu tích lũy trong các chu kỳ điều chỉnh trước đây. Điều này cho thấy lợi thế định giá đang dần nghiêng về phía nhà đầu tư nắm giữ tiền mặt.
VNDirect Research cũng nhận định rằng sau khi tăng sốc từ khoảng 77 USD/thùng lên trên 110 USD/thùng, giá dầu nhiều khả năng sẽ sớm tìm được vùng cân bằng mới. Trong lịch sử, các biến động một chiều với biên độ quá lớn thường khó duy trì lâu dài. Khi giá dầu ổn định hơn, áp lực bán trên thị trường cổ phiếu có thể giảm bớt.
Theo kịch bản cơ sở, VN-Index có thể tiếp tục điều chỉnh về khu vực 1.500 - 1.600 điểm. Đây được xem là vùng có khả năng xuất hiện lực cầu hỗ trợ nhờ sự kết hợp giữa định giá hấp dẫn và kỳ vọng ổn định của giá dầu, qua đó mở ra khả năng hình thành nhịp hồi phục kỹ thuật.
Trong bối cảnh thị trường toàn cầu đồng loạt biến động mạnh, nhiều nhà đầu tư cũng đặt câu hỏi liệu Việt Nam có nên áp dụng cơ chế ngắt giao dịch tạm thời như một số thị trường khác. Thực tế, tại Hàn Quốc, chỉ số KOSPI đã phải kích hoạt cơ chế “circuit breaker” lần thứ hai chỉ trong bốn phiên gần đây.
Tuy nhiên, theo quy định của Luật Chứng khoán năm 2019, việc tạm dừng giao dịch chỉ được áp dụng trong các trường hợp đặc biệt như chiến tranh, thảm họa thiên nhiên, sự cố hệ thống hoặc biến động nghiêm trọng của nền kinh tế. Một lãnh đạo công ty chứng khoán cho rằng thị trường Việt Nam hiện đã có cơ chế giới hạn biên độ tăng - giảm mỗi phiên, đóng vai trò tương tự nhằm hạn chế biến động quá mức.
Thậm chí, nếu dừng giao dịch đột ngột, tâm lý nhà đầu tư có thể trở nên căng thẳng hơn. Kinh nghiệm từ nhiều thị trường cho thấy sau khi giao dịch được mở lại, áp lực bán đôi khi còn tăng mạnh hơn do lo ngại bị “kẹt hàng”.
Trong bối cảnh nhiều yếu tố bất định vẫn đang hiện hữu, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư cần ưu tiên quản trị rủi ro, theo dõi sát diễn biến giá dầu thế giới cũng như tình hình địa chính trị để có chiến lược phù hợp trong giai đoạn thị trường đầy biến động hiện nay.
