Kinh tế xanh trở thành “đòn bẩy” mới cho tăng trưởng của Việt Nam
Trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh sang mô hình phát triển bền vững, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc nền kinh tế nhằm vừa duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Những biến động về khí hậu, áp lực cạnh tranh toàn cầu cùng xu hướng thương mại xanh đang khiến mô hình tăng trưởng cũ dần bộc lộ giới hạn, buộc Việt Nam phải tìm kiếm động lực phát triển mới.
Tại Diễn đàn Hợp tác kinh tế Việt Nam - Châu Á 2026 với chủ đề “Tăng trưởng kinh tế xanh tại Việt Nam trong bối cảnh và điều kiện mới”, nhiều chuyên gia cho rằng phát triển xanh hiện không còn là xu hướng mang tính lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nếu Việt Nam muốn nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn.
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời hướng tới tăng trưởng GDP hai con số trong giai đoạn 2026-2030. Song song với mục tiêu tăng trưởng, Việt Nam cũng phải thực hiện các cam kết quốc tế về phát triển bền vững và giảm phát thải khí nhà kính. Điều này đòi hỏi nền kinh tế phải chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình phát triển xanh hơn, hiệu quả hơn và có khả năng thích ứng tốt hơn với biến động toàn cầu.
Các chuyên gia nhận định mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên, năng lượng hóa thạch và lao động giá rẻ đã không còn phù hợp. Không chỉ tạo áp lực lớn lên môi trường, mô hình này còn khiến hiệu quả sử dụng nguồn lực thấp, năng suất lao động chưa được cải thiện tương xứng và làm suy giảm lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng ưu tiên tiêu chuẩn xanh.
Trong khi đó, nếu tăng trưởng xanh được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình tái cơ cấu kinh tế, nhiều lĩnh vực mới sẽ trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng. Đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch, công nghệ số, tài chính xanh hay kinh tế tuần hoàn được xem là những trụ cột quan trọng có thể tạo ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế Việt Nam trong những năm tới.
Diễn đàn cũng cho thấy xu hướng xanh hóa đang tác động ngày càng sâu rộng đến thương mại và đầu tư toàn cầu. Những tiêu chuẩn như ESG, truy xuất nguồn gốc carbon hay cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu đang dần trở thành “luật chơi mới” đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam nếu không chuyển đổi sẽ đối mặt nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh và khó tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.
“Chuyển đổi kép” được xem là chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh
Bên cạnh yêu cầu xanh hóa nền kinh tế, nhiều ý kiến tại diễn đàn cho rằng Việt Nam cần thúc đẩy đồng thời cả chuyển đổi số và chuyển đổi xanh nhằm tạo ra “chuyển đổi kép” cho nền kinh tế. Theo TS. Lý Hoàng Mai, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, công nghiệp vẫn là trụ cột quan trọng của nền kinh tế, song mô hình phát triển hiện nay còn phụ thuộc nhiều vào năng lượng hóa thạch và tài nguyên thiên nhiên, khiến hiệu quả sản xuất chưa cao và áp lực môi trường ngày càng lớn.
Trong bối cảnh Việt Nam đã đưa ra những cam kết mạnh mẽ về giảm phát thải khí nhà kính, việc thúc đẩy xanh hóa công nghiệp gắn với chuyển đổi số được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo các chuyên gia, hai quá trình này có mối liên hệ chặt chẽ và bổ trợ lẫn nhau. Nếu không có số hóa, việc đo lường phát thải, quản lý dữ liệu carbon hay vận hành hệ thống năng lượng thông minh sẽ rất khó thực hiện. Ngược lại, nếu phát triển kinh tế số không đi kèm mục tiêu xanh hóa, áp lực lên tài nguyên và môi trường sẽ tiếp tục gia tăng.
PGS.TS Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, cho rằng tăng trưởng xanh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nhiều tác động tích cực cho nền kinh tế thông qua việc nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất, thúc đẩy đầu tư hạ tầng xanh và thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới. Đồng thời, quá trình này còn mở ra cơ hội hình thành nhiều ngành nghề mới như dịch vụ carbon, tài chính xanh hay công nghệ sạch.
Không dừng ở câu chuyện công nghệ và đầu tư, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yếu tố bao trùm trong quá trình chuyển đổi xanh. Theo đó, tăng trưởng xanh phải gắn với việc nâng cao chất lượng sống của người dân, bảo đảm công bằng trong tiếp cận cơ hội phát triển và xây dựng lối sống bền vững trong xã hội.
Ông Nguyễn Trung Thắng, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, cho rằng kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh thế giới phải đồng thời giải quyết nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và suy giảm đa dạng sinh học. Việc thúc đẩy các mô hình sản xuất và tiêu dùng tuần hoàn sẽ góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.
Trong bối cảnh các tiêu chuẩn phát triển toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, tăng trưởng xanh không còn là mục tiêu của tương lai mà đã trở thành yêu cầu của hiện tại. Đối với Việt Nam, đây không chỉ là con đường để thực hiện cam kết net zero mà còn là chiến lược quan trọng nhằm nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế, thu hút nguồn lực chất lượng cao và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu mới.
