UNESCO gợi mở mô hình phát triển nông thôn gắn với bản sắc riêng của Hà Nội

Không chỉ là vùng sản xuất nông nghiệp, khu vực ngoại thành Hà Nội được kỳ vọng sẽ trở thành không gian sáng tạo dựa trên nền tảng văn hóa bản địa, nghề truyền thống và tri thức dân gian. Đây là định hướng được Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cùng các đối tác đưa ra trong quá trình trao đổi về mô hình "nông thôn sáng tạo", mở thêm hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn di sản cho Thủ đô.

Ngày 14/7, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đã tổ chức buổi làm việc kỹ thuật với Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương, Viện Nghiên cứu Công nghiệp Văn hóa thuộc Đại học Bắc Kinh (UNESCO Chair về Sáng tạo và Phát triển Bền vững ở khu vực nông thôn), Tập đoàn SOVICO, Tạp chí Kiến trúc và UBND xã Vân Đình. Nội dung thảo luận tập trung vào việc khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa, nghề thủ công truyền thống và tri thức địa phương nhằm tạo sinh kế, phát triển sản phẩm sáng tạo cũng như mở rộng các hoạt động du lịch trải nghiệm tại vùng ngoại thành Hà Nội.

Điểm nổi bật trong định hướng được UNESCO đề xuất là mở rộng khái niệm từ "thành phố sáng tạo" sang "nông thôn sáng tạo". Theo cách tiếp cận này, nông thôn không chỉ được nhìn nhận là nơi sản xuất nông nghiệp mà còn là không gian lưu giữ bản sắc văn hóa, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế mới thông qua việc phát huy các nguồn lực bản địa.

Thông điệp xuyên suốt tại buổi làm việc nhấn mạnh rằng quá trình xây dựng mô hình nông thôn sáng tạo phải xuất phát từ chính nhu cầu và nguồn lực của cộng đồng. Công nghệ, thiết kế hay du lịch chỉ thực sự mang lại hiệu quả khi góp phần gìn giữ nghề truyền thống, nâng cao năng lực của địa phương và tạo lợi ích thiết thực cho người dân.

Thực tế, Hà Nội đã có những mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả của hướng phát triển này. Xã Hồng Vân được xem là một trong những điển hình khi xây dựng thành công mô hình du lịch nông thôn đạt chuẩn OCOP 4 sao. Tại đây, các giá trị nông nghiệp được kết hợp với hoạt động trải nghiệm văn hóa, giúp nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng nguồn thu và tạo thêm cơ hội phát triển sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Trong bối cảnh nhu cầu của thị trường ngày càng thay đổi, giá trị của nông nghiệp cũng không còn chỉ được đánh giá thông qua sản lượng hay hàng hóa. Người tiêu dùng hiện nay quan tâm nhiều hơn đến những trải nghiệm gắn với câu chuyện, văn hóa và lối sống phía sau mỗi sản phẩm. Điều đó mở ra cơ hội để khu vực nông thôn phát triển các dịch vụ du lịch, trải nghiệm văn hóa song hành với hoạt động sản xuất truyền thống.

Theo các chuyên gia, phát triển nông thôn sáng tạo không đồng nghĩa với việc đô thị hóa hay bê tông hóa các vùng quê. Mục tiêu cốt lõi là bảo tồn không gian làng xóm, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống và phát huy vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương. Người dân, với vốn tri thức, kinh nghiệm và sự am hiểu về quê hương mình, có thể trở thành những "hướng dẫn viên bản địa", trực tiếp tham gia xây dựng cũng như giới thiệu các sản phẩm du lịch, văn hóa mang đậm dấu ấn riêng.

Để hiện thực hóa mô hình này, văn hóa được xác định là nền tảng quan trọng nhất. Sáng tạo không phải là thay thế những giá trị truyền thống mà là làm mới các giá trị sẵn có để phù hợp với bối cảnh hiện đại, qua đó gia tăng giá trị cho cộng đồng và địa phương.

Sở hữu hệ thống làng nghề, di tích lịch sử, đình, chùa cùng kho tàng tri thức dân gian phong phú bậc nhất cả nước, Hà Nội được đánh giá có nhiều lợi thế để phát triển nông thôn sáng tạo. Khi các giá trị di sản được kết nối với thiết kế sáng tạo, công nghệ số và du lịch trải nghiệm, nhiều không gian văn hóa vốn chưa được khai thác hiệu quả sẽ có điều kiện phát huy tiềm năng, hình thành các sản phẩm văn hóa mới, đóng góp cho tăng trưởng kinh tế địa phương. Các bên tham dự cũng thống nhất sẽ tiếp tục nghiên cứu, thúc đẩy hợp tác nhằm xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện văn hóa, kinh tế và quản trị của Hà Nội, trong đó xã Vân Đình sẽ tham gia từ góc độ thực tiễn của địa phương.