Từ tháng 11, quỹ tín dụng nhân dân phải đáp ứng loạt chuẩn an toàn mới

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa ban hành Thông tư số 40/2026/TT-NHNN, thiết lập loạt yêu cầu mới về các giới hạn và tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của quỹ tín dụng nhân dân (QTDND). Văn bản sẽ được áp dụng từ ngày 1/11/2026, đồng thời thay thế Thông tư số 32/2015/TT-NHNN và Thông tư số 13/2024/TT-NHNN.

Với 4 chương, 16 điều và 3 phụ lục, Thông tư 40/2026/TT-NHNN bao quát nhiều chỉ tiêu quan trọng, từ tỷ lệ an toàn vốn, khả năng chi trả, sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn đến giới hạn cấp tín dụng và quy mô nhận tiền gửi. Các quy định mới cũng đặt ra yêu cầu về hệ thống công nghệ thông tin, quy trình nội bộ, theo dõi và cảnh báo rủi ro, qua đó tăng cường khả năng tự kiểm soát của QTDND.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý là QTDND phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu ở mức 8% theo Điều 8. Cách tính được thực hiện trên cơ sở phân loại tài sản “Có” theo các mức hệ số rủi ro 0%, 20%, 50% và 100%.

Trong đó, tiền mặt, tiền gửi tại NHNN, tiền gửi tại ngân hàng hợp tác xã và một số khoản cho vay có bảo đảm thuộc nhóm hệ số rủi ro 0%. Các khoản cho vay được bảo đảm đầy đủ bằng nhà ở, quyền sử dụng đất hoặc nhà ở gắn với quyền sử dụng đất của bên vay áp dụng hệ số 50%. Những tài sản “Có” không nằm trong các nhóm trên, trong đó có nguyên giá tài sản cố định, được tính với hệ số rủi ro 100%. Chi tiết phương pháp phân nhóm và xác định tổng tài sản “Có” rủi ro được hướng dẫn tại Phụ lục II.

Cùng với yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn, Thông tư 40 yêu cầu QTDND thường xuyên đánh giá giá trị thực của vốn điều lệ. Theo Điều 6, chỉ tiêu này được tính bằng vốn điều lệ cộng lợi nhuận lũy kế chưa phân phối và trừ phần lỗ lũy kế chưa xử lý trên sổ sách kế toán.

Nếu giá trị thực của vốn điều lệ thấp hơn mức vốn pháp định, QTDND phải chủ động xây dựng phương án khắc phục. Trong vòng tối đa 30 ngày kể từ thời điểm phát sinh tình trạng này, quỹ phải gửi NHNN chi nhánh Khu vực văn bản báo cáo, phương án xử lý và cam kết thực hiện.

Trường hợp giá trị thực của vốn điều lệ xuống dưới 80% vốn pháp định, NHNN chi nhánh Khu vực có thể áp dụng nhiều biện pháp tùy mức độ rủi ro, như hạn chế chia lãi, thu hẹp phạm vi hoặc địa bàn hoạt động, yêu cầu tăng vốn, giới hạn tăng trưởng tín dụng hoặc áp dụng các tỷ lệ an toàn nghiêm ngặt hơn. Những trường hợp nghiêm trọng hơn có thể được xem xét theo cơ chế can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt hoặc cơ cấu lại theo quy định pháp luật.

Ở khía cạnh thanh khoản, QTDND phải duy trì tỷ lệ khả năng chi trả tối thiểu 100% trong ngày làm việc tiếp theo và trong 7 ngày làm việc tiếp theo. Các tài sản “Có” có khả năng thanh toán ngay và các khoản “Nợ” phải thanh toán được xác định theo Phụ lục III.

Theo đó, tiền mặt tại quỹ, tiền gửi tại NHNN và một số khoản tiền gửi tại ngân hàng hợp tác xã được tính theo tỷ lệ 100%. Một số khoản dư nợ đến hạn được áp dụng tỷ lệ 80% hoặc 75%, trong khi dư nợ đến hạn của các khoản nợ khác phải thu được tính 70%. Ở chiều ngược lại, tiền gửi có kỳ hạn của khách hàng đến hạn thanh toán được tính 100%, còn tiền gửi không kỳ hạn áp dụng tỷ lệ 15%.

Thông tư cũng đưa ra tiêu chí nhận diện nguy cơ mất khả năng chi trả. QTDND được xem là có nguy cơ khi mức thiếu hụt tài sản “Có” có thể thanh toán ngay từ 20% trở lên so với mức tối thiểu cần thiết để bảo đảm tỷ lệ trong thời gian 30 ngày liên tục. Trường hợp không thực hiện được nghĩa vụ trả nợ trong vòng một tháng kể từ ngày đến hạn, QTDND được xác định là mất khả năng chi trả.

Khi rơi vào tình trạng mất hoặc có nguy cơ mất khả năng chi trả, QTDND phải nhanh chóng báo cáo NHNN chi nhánh Khu vực và thông tin cho Ngân hàng Hợp tác xã chi nhánh về nguyên nhân, thực trạng, giải pháp đã triển khai, phương án khắc phục dự kiến cùng các kiến nghị nếu có.

Một giới hạn quan trọng khác là tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn sử dụng để cho vay trung và dài hạn không được vượt quá 30%. Điều 10 đồng thời quy định phương pháp xác định dư nợ trung, dài hạn cũng như nguồn vốn theo từng kỳ hạn.

Trong khi đó, quy mô nhận tiền gửi cũng được đặt trong giới hạn nhằm kiểm soát mức độ phụ thuộc vào nguồn vốn huy động. Theo Điều 11, tổng mức nhận tiền gửi của QTDND không được cao hơn 20 lần vốn chủ sở hữu. Chỉ tiêu này bao gồm tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm bằng đồng Việt Nam của thành viên, tổ chức và cá nhân.

Đối với hoạt động tín dụng, QTDND phải căn cứ vốn tự có tại cuối ngày làm việc gần nhất để xác định các giới hạn cho vay theo Điều 135 và Điều 136 Luật Các tổ chức tín dụng. Hội đồng quản trị cũng phải thông qua khoản vay từ 100 triệu đồng trở lên đối với người thẩm định hoặc người xét duyệt cho vay tại QTDND, trừ trường hợp quy định nội bộ đặt mức thấp hơn.

Với những khoản vay thuộc diện hạn chế, QTDND phải báo cáo NHNN chi nhánh Khu vực và công khai trước Đại hội thành viên theo quy định. Qua đó, Thông tư 40/2026/TT-NHNN không chỉ siết các tỷ lệ định lượng mà còn yêu cầu QTDND nâng cao năng lực quản trị, chủ động nhận diện rủi ro và duy trì nền tảng tài chính an toàn trong hoạt động.