Tìm lối thoát nghèo nơi miền biên viễn
Xã biên giới Tam Chung vốn được biết đến là vùng đất của những dốc cao, vực thẳm, nơi sinh sống lâu đời của đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Mường. Trước đây, nhắc đến Tam Chung là nhắc đến cái khó, cái nghèo đeo bám, ghì chặt ước mơ của bao người nơi những sườn núi đá. Người dân chủ yếu dựa vào cây lúa nương, củ sắn; cuộc sống cứ thế trôi đi trong sự tự cung tự cấp, gần như tách biệt với sự sôi động của các vùng du lịch dưới xuôi.
Thế nhưng, chính sự “biệt lập” ấy lại giúp Tam Chung giữ được vẻ nguyên sơ, thuần khiết. Những cánh rừng đại ngàn chưa có dấu chân khai thác công nghiệp, những dòng suối trong vắt uốn lượn quanh bản làng… Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ kho tàng văn hóa dân gian phong phú. Những điệu xòe, tiếng khèn, những bộ thổ cẩm rực rỡ cùng lòng hiếu khách của người dân biên giới chính là “nguyên liệu” quý giá để phát triển du lịch.
Chính từ những giá trị sẵn có ấy, Tam Chung đang từng bước xác định hướng đi phù hợp cho mình. Nhận diện rõ tiềm năng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 – 2030 đã xác lập một “kim chỉ nam” với quyết tâm phát triển du lịch cộng đồng. Theo đó, địa phương định hướng phát huy hiệu quả cảnh quan tự nhiên và bản sắc văn hóa các dân tộc, từng bước xây dựng các điểm đến gắn với trải nghiệm sản phẩm địa phương và không gian sinh thái đặc thù.
Đây được xem là một "cuộc cách mạng về tư duy" tại một địa bàn còn nhiều khó khăn. Thay vì chỉ mong chờ vào sự hỗ trợ, Tam Chung đã chủ động chọn cách tự thân vận động bằng chính những gì mình có trong tay. Du lịch không chỉ là để đón khách, mà là để bảo tồn văn hóa, là để người dân biết yêu và tự hào hơn về bản sắc của chính dân tộc mình.
Bà Lương Thị Tuân, Bí thư Đảng ủy xã Tam Chung, cho biết: “Chúng tôi xác định phát triển du lịch cộng đồng không chỉ là hướng đi xóa đói giảm nghèo bền vững, mà còn góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc trên địa bàn. Dù mới ở giai đoạn khởi đầu, nhưng với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của người dân, Tam Chung sẽ từng bước tạo dựng dấu ấn riêng từ chính nét mộc mạc, chân thành và không gian sinh thái đặc thù.”
Những bước chân khởi đầu ở bản du lịch
Dù đang trong giai đoạn đầu xây dựng chương trình hành động, nhưng thực tế tại Tam Chung, những "đốm lửa" khởi nghiệp đã bắt đầu thắp sáng, đặc biệt là tại bản Lát – nơi được xem là "trái tim" trong lộ trình phát triển du lịch của xã. Tại đây, những người phụ nữ dân tộc Thái vốn chỉ quen với công việc nương rẫy, nay đã mạnh dạn trở thành những "ông chủ, bà chủ" homestay tiên phong.
Bà Hoàng Minh Châu, một trong những hộ đầu tiên tại bản Lát tham gia mô hình du lịch cộng đồng, chia sẻ đầy phấn khởi: "Trước đây mình chỉ biết trồng ngô, trồng lúa thôi. Nay được xã định hướng, mình sửa sang lại nếp nhà sàn, dọn dẹp khuôn viên thật sạch sẽ để đón khách. Khách đến đây họ thích lắm, thích cái không khí trong lành và sự mộc mạc của mình."
Cách đó không xa, hộ bà Hoàng Thị Nồng cũng đã bắt đầu quen với việc đón những đoàn khách phương xa ghé thăm. Những nếp nhà sàn truyền thống được gìn giữ nguyên trạng, chỉ thêm thắt những tiện nghi cơ bản nhưng vẫn đậm chất bản địa, tạo nên một không gian lưu trú ấm cúng và gần gũi.
Sản phẩm du lịch của Tam Chung không phải là những món đồ xa xỉ, mà chính là những gì tinh túy nhất của núi rừng và đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ vùng cao. Đó là những túi măng khô thơm mùi nắng, những bộ váy, chiếc khăn thổ cẩm được dệt tỉ mỉ với những hoa văn tinh xảo. Du khách đến đây không chỉ mang về một món quà, mà còn mang theo cả một câu chuyện văn hóa của núi rừng.
Anh Trần Văn Nam, một du khách từ Hà Nội vừa có chuyến trải nghiệm tại Tam Chung, chia sẻ: “Cảm giác được thức dậy giữa mây núi, ngắm cảnh yên bình của vùng biên thật khó tả. Nhưng ấn tượng nhất với tôi là những đêm lửa trại. Trong cái se lạnh của núi rừng, được ngồi bên bếp lửa, nghe các nghệ nhân hát khặp – những làn điệu dân ca Thái nhẹ nhàng, sâu lắng – tôi thấy lòng mình nhẹ nhõm hơn, mọi mệt mỏi dường như tan biến.”
Chính quyền xã Tam Chung đang nỗ lực để biến những ấn tượng tốt đẹp của du khách thành hướng phát triển lâu dài. Hạ tầng từng bước được cải thiện, người dân cũng được tập huấn kỹ năng đón khách, kết nối tour tuyến. Xã xác định không làm du lịch ồ ạt, mà chú trọng chất lượng và giữ gìn những giá trị vốn có.
Dẫu vậy, phía trước vẫn còn không ít khó khăn, từ giao thông đến việc đào tạo nguồn nhân lực du lịch tại chỗ. Nhưng với quyết tâm của chính quyền và sự đồng lòng của người dân, Tam Chung được kỳ vọng sẽ dần trở thành một điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch cộng đồng của tỉnh Thanh Hóa – nơi thiên nhiên và con người hòa quyện, đổi thay từng ngày.
