Năm 2026 được ngành xây dựng xác định là thời điểm bứt tốc cả về đầu tư công lẫn cải cách thể chế, với trọng tâm là thúc đẩy các công trình hạ tầng then chốt, phát triển đô thị và mở rộng quỹ nhà ở xã hội. Theo Chương trình hành động triển khai Nghị quyết 01 của Chính phủ do Bộ Xây dựng ban hành, yêu cầu xuyên suốt là nâng cao kỷ luật điều hành, bảo đảm tiến độ và hiệu quả sử dụng vốn, qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế chung của cả nước.
Với tinh thần điều hành đề cao trách nhiệm, chủ động và đổi mới, ngành đặt mục tiêu cùng cả nước phấn đấu đạt mức tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, đồng thời giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát. Trong bức tranh đó, giải ngân vốn đầu tư công trở thành chỉ tiêu then chốt, với yêu cầu đạt trên 95% kế hoạch được Thủ tướng giao trong năm 2026.
Để hoàn thành mục tiêu này, Bộ Xây dựng nhấn mạnh việc siết chặt kỷ cương, gắn trách nhiệm người đứng đầu với từng dự án cụ thể, không để xảy ra tình trạng chậm tiến độ, đội vốn hay phát sinh chi phí do nguyên nhân chủ quan. Dòng vốn sẽ được tập trung cho các công trình trọng điểm, cấp bách, đặc biệt là những dự án chuyển tiếp dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Kiểm soát tổng mức đầu tư, hạn chế trượt giá và phòng ngừa lãng phí được xác định là yêu cầu bắt buộc trong toàn bộ quá trình triển khai.
Hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn tiếp tục được thúc đẩy. Trong lĩnh vực đường sắt, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được đẩy nhanh tiến độ, cùng với các hạng mục thuộc dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Các tuyến cao tốc liên vùng, đường sắt đô thị và hệ thống vành đai tại Hà Nội và TP.HCM cũng nằm trong nhóm ưu tiên. Bên cạnh đó, giai đoạn 2 của Cảng hàng không quốc tế Long Thành được phối hợp triển khai, đồng thời nghiên cứu đầu tư Cảng hàng không Thổ Chu và bảo đảm tiến độ Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.
Ở lĩnh vực hàng hải, các dự án cảng trung chuyển quốc tế tại Cần Giờ, Hòn Khoai và Liên Chiểu tiếp tục được nghiên cứu, cùng nhiều cảng biển tiềm năng khác, nhằm nâng cao năng lực logistics và tạo dư địa phát triển cho các khu kinh tế động lực.
Song song với phát triển hạ tầng giao thông, lĩnh vực đô thị và nhà ở xã hội được đặt ra những chỉ tiêu cụ thể. Năm 2026, tỷ lệ đô thị hóa toàn quốc phấn đấu đạt 45%, diện tích nhà ở bình quân đạt 27 m2 sàn/người và hoàn thành trên 110.000 căn nhà ở xã hội. Đề án xây dựng tối thiểu 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội giai đoạn 2021-2030 tiếp tục được triển khai mạnh mẽ, ưu tiên người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp, đồng thời hướng tới ổn định thị trường bất động sản theo hướng an toàn, lành mạnh và bền vững.
Hạ tầng kỹ thuật đô thị cũng được nâng chuẩn với mục tiêu 95% dân cư đô thị được cung cấp nước sạch tập trung; 50% hệ thống cấp nước xây dựng và thực hiện kế hoạch cấp nước an toàn; tỷ lệ nước thải sinh hoạt được xử lý đạt quy chuẩn đạt 18%. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sống và khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu.
Trên phương diện thể chế, Bộ Xây dựng tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính và số hóa hồ sơ, bảo đảm liên thông dữ liệu giữa các cấp, các ngành. Việc phân cấp, phân quyền được mở rộng nhưng đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Các chính sách khuyến khích phát triển hạ tầng trọng điểm, giao thông xanh, đô thị theo mô hình định hướng giao thông công cộng (TOD) và công nghiệp đường sắt sẽ được nghiên cứu, đề xuất trong thời gian tới.
Trong quản lý tài chính - ngân sách, yêu cầu thực hành tiết kiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công và tăng cường hậu kiểm được đặt ra nghiêm túc. Các doanh nghiệp nhà nước thuộc ngành được giao mục tiêu tăng trưởng doanh thu hoặc sản lượng từ 10% trở lên, đồng thời phải kiểm soát chặt đầu tư ngoài ngành và xử lý dứt điểm các dự án kém hiệu quả.
Ở tầm đối ngoại, ngành xây dựng chủ động mở rộng hợp tác quốc tế, tìm kiếm nguồn lực và công nghệ từ các đối tác nước ngoài, nhất là trong lĩnh vực đường sắt, đô thị xanh, đô thị thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Với loạt giải pháp đồng bộ từ đầu tư công, cải cách thể chế đến phát triển nhà ở xã hội và hạ tầng chiến lược, năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ rệt về tiến độ, chất lượng dự án và hiệu quả tăng trưởng, đóng góp tích cực cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
