Vùng đất từng được gọi là “túi bom” ấy nay đã hồi sinh mạnh mẽ, khoác lên mình diện mạo mới bằng những mùa lúa xanh bạt ngàn, những tuyến du lịch lịch sử – tâm linh khang trang, và đặc biệt là bằng sự vươn lên đầy sáng tạo trong phát triển kinh tế nông thôn. Trong đó, chương trình Mỗi xã một sản phẩm - OCOP đã trở thành cú hích quan trọng, góp phần đưa Quảng Trị trở thành địa phương có nhiều mô hình tiêu biểu của miền Trung.
Sản phẩm OCOP của Quảng Trị không chỉ đơn thuần là hàng hóa, mà còn là kết tinh của ý chí kiên cường, sức sống bền bỉ và sự đổi mới của con người nơi vùng đất lửa. Từ miền biên giới Hướng Hóa đến vùng biển Gio Linh, từ đôi bờ sông Thạch Hãn đến vùng đồng bằng Triệu Phong, mỗi sản phẩm đều mang theo câu chuyện riêng, gắn với điều kiện tự nhiên, văn hóa bản địa và tâm huyết của người dân.
Trước hết phải kể đến nhóm sản phẩm từ sâm Bố Chính và các loại dược liệu – vốn là lợi thế lớn của Quảng Trị. Vùng đất Hướng Hóa và Đakrông với khí hậu mát mẻ, độ cao trung bình là môi trường lý tưởng để xã hội hóa dược liệu. Những sản phẩm như trà hòa tan sâm Bố Chính, cao sâm, mật ong sâm, viên nang dược liệu… đã đạt chuẩn OCOP và được thị trường ưa chuộng. Chúng không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn nâng tầm thương hiệu dược liệu Quảng Trị - vùng đất từng nuôi dưỡng bao loài cây quý trên dãy Trường Sơn.
Một nhóm sản phẩm khác ghi dấu ấn mạnh mẽ là tiêu Cùa, cà phê Khe Sanh và các loại nông sản sạch. Tiêu Quảng Trị nổi tiếng bởi độ thơm cay đặc trưng do khí hậu khô, nắng nóng mạnh vào mùa hè. Các HTX tại Cam Lộ, Gio Linh đã đầu tư chế biến tiêu sạch, tiêu hữu cơ, tiêu xay rang, tiêu ngào mật ong, nâng giá trị hạt tiêu truyền thống lên một tầm cao mới. Tương tự, cà phê Khe Sanh – loại cà phê Arabica có chất lượng hàng đầu miền Trung – cũng đã được đóng gói, rang xay theo tiêu chuẩn OCOP, trở thành đặc sản được du khách tìm mua khi đến thăm mảnh đất chiến khu lẫy lừng.
Bên cạnh đó, mật ong rừng Trường Sơn cũng là một trong những sản phẩm tiêu biểu. Người đồng bào Vân Kiều, Pa Cô từ lâu đã gắn bó với nghề nuôi ong và khai thác mật tự nhiên. Dưới sự hỗ trợ của chương trình OCOP, các hộ dân đã biết áp dụng kỹ thuật mới, đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh và đóng gói đẹp mắt. Nhờ vậy, mật ong Quảng Trị đã trở thành sản phẩm sạch, được chứng nhận chất lượng, mở rộng thị trường ngoài tỉnh.
Một phần không thể thiếu trong bức tranh OCOP Quảng Trị là nhóm sản phẩm thủy sản và ẩm thực truyền thống. Vùng biển Cửa Việt, Cửa Tùng mặt dù từng chịu nhiều khó khăn nhưng đang hồi sinh mạnh mẽ. Các sản phẩm OCOP từ biển như mực một nắng, nước mắm truyền thống, cá hấp phồng, ruốc tép, muối ớt rong biển… đều mang hương vị đậm đà của biển miền Trung. Đặc biệt, nước mắm Quảng Trị được chế biến từ cá cơm tươi, ủ chượp tự nhiên, có màu cánh gián đẹp mắt và vị thơm đặc trưng, được đánh giá cao trong thị trường nước mắm truyền thống.
Nhắc đến OCOP Quảng Trị mà không nhắc đến sản phẩm chế biến từ gạo khe Sanh, gạo Triệu Phong thì quả là thiếu sót. Những cánh đồng từng thấm máu xương nay cho ra đời loại gạo thơm, mềm, được chế biến thành bánh đa, mì gạo, miến gạo đạt tiêu chuẩn OCOP. Đây không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà còn là biểu tượng cho sự hồi sinh mạnh mẽ của vùng đất từng bị bom đạn cày xới.
Ngoài ra, Quảng Trị còn nổi bật với nhóm sản phẩm thủ công mỹ nghệ, tiêu biểu là mây tre đan Cam Thủy, gốm Quảng Trị, tinh dầu tràm, thảo mộc xông, túi thơm thảo dược… Những sản phẩm này thể hiện sự khéo léo và tinh tế của người dân địa phương, vừa gìn giữ nghề truyền thống, vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hiện đại.
Chương trình OCOP đã mang lại những đổi thay rõ rệt cho kinh tế nông thôn Quảng Trị. Trước đây, sản phẩm làm ra chủ yếu tiêu thụ nhỏ lẻ, giá trị thấp, phụ thuộc vào thương lái. Nay, các HTX, tổ hợp tác và doanh nghiệp nhỏ đã được hướng dẫn xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, chuẩn hóa quy trình sản xuất. Từ việc chỉ bán thô, nhiều cơ sở đã chuyển sang chế biến sâu, tạo ra giá trị cao gấp nhiều lần.
Không chỉ vậy, các sản phẩm OCOP còn tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng khó khăn. Nhiều thanh niên địa phương đã quay về quê lập nghiệp, xây dựng mô hình khởi nghiệp dựa trên lợi thế bản địa, từ đó góp phần giữ gìn văn hóa và nâng cao đời sống cộng đồng.
Sản phẩm OCOP cũng giúp quảng bá hình ảnh Quảng Trị đến với bạn bè trong và ngoài nước. Mỗi sản phẩm đều mang một câu chuyện về vùng đất, lịch sử và con người nơi đây. Tiêu Cam Lộ gắn với vùng đất tuyến lửa; cà phê Khe Sanh gợi nhớ chiến thắng năm 1968; mật ong Trường Sơn gợi về đại ngàn xanh thẳm; nước mắm Cửa Việt lưu lại vị biển mặn mòi… Những câu chuyện ấy càng làm tăng giá trị tinh thần cho sản phẩm, đồng thời tạo sức hút với du khách.
Dẫu vậy, hành trình OCOP ở Quảng Trị vẫn còn những thách thức: quy mô sản xuất nhỏ, vốn đầu tư hạn chế, năng lực tiếp thị và ứng dụng công nghệ chưa mạnh. Nhưng với quyết tâm của chính quyền và tinh thần bền bỉ của người dân, chương trình OCOP tại Quảng Trị được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh, hướng tới thị trường rộng lớn hơn, đa dạng hóa sản phẩm, chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.
Có thể nói, sản phẩm OCOP trên đất lửa Quảng Trị là biểu tượng đẹp của một vùng đất từng đau thương nhưng nay vươn lên mạnh mẽ. Đó là sự hòa quyện giữa thiên nhiên khắc nghiệt mà giàu tiềm năng, truyền thống văn hóa lâu đời, và ý chí của con người không bao giờ chịu khuất phục. Mỗi sản phẩm OCOP không chỉ mang hương vị, màu sắc riêng mà còn chứa đựng niềm tự hào của người dân Quảng Trị – những con người đã và đang tiếp tục viết nên câu chuyện hồi sinh kỳ diệu trên mảnh đất thiêng liêng của Tổ quốc./.
