Quy định về cơ cấu cổ đông theo Luật Kinh doanh bảo hiểm dự kiến chính thức áp dụng từ năm 2026 đang khiến nhiều doanh nghiệp trong ngành đối mặt với không ít thách thức. Trong bối cảnh việc tăng vốn và tìm kiếm nhà đầu tư phù hợp gặp nhiều khó khăn, một số doanh nghiệp đã kiến nghị cơ quan quản lý xem xét lùi thời điểm thực hiện quy định này so với lộ trình hiện nay.
Theo tờ trình của Bộ Tài chính, một nội dung đáng chú ý trong Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 46/2023/NĐ-CP ngày 1/7/2023 là quy định liên quan đến điều kiện chuyển nhượng cổ phần hoặc phần vốn góp tại doanh nghiệp môi giới bảo hiểm.
Bên cạnh đó, Điều 19 của dự thảo cũng đề cập đến việc tăng vốn điều lệ của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm và phần vốn cấp cho chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam. Nội dung này đang thu hút sự quan tâm lớn, đặc biệt xoay quanh yêu cầu về cơ cấu cổ đông.
Một số doanh nghiệp bảo hiểm như Bảo hiểm Bảo Long, Bảo hiểm Phú Hưng (PAC), Bảo hiểm Viễn Đông (VASS), AAA và Bảo hiểm Toàn Cầu (GIC) đã đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét bổ sung quy định chuyển tiếp đối với yêu cầu về cơ cấu cổ đông được quy định tại Điều 66 của Luật Kinh doanh bảo hiểm. Theo các doanh nghiệp này, việc áp dụng ngay các quy định mới có thể tạo ra nhiều rào cản trong quá trình điều chỉnh cơ cấu vốn và thu hút nhà đầu tư.
Cụ thể, Điều 66 của Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định doanh nghiệp bảo hiểm hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần phải đáp ứng các tiêu chuẩn chặt chẽ về cơ cấu cổ đông nhằm bảo đảm năng lực tài chính. Theo đó, doanh nghiệp phải có tối thiểu hai cổ đông là tổ chức, mỗi tổ chức nắm giữ ít nhất 10% vốn điều lệ. Trong khi đó, tỷ lệ sở hữu của một cổ đông cá nhân không được vượt quá 10% vốn. Ngoài ra, các tổ chức góp vốn phải đáp ứng các tiêu chí nhất định về năng lực tài chính.
Đối với nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức tham gia góp vốn phải có tổng tài sản tối thiểu 2 tỷ USD và có ít nhất 7 năm kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm. Trong khi đó, nhà đầu tư là tổ chức trong nước phải có tổng tài sản tối thiểu 2.000 tỷ đồng tại năm liền kề trước thời điểm nộp hồ sơ xin cấp phép.
Theo phản ánh từ phía doanh nghiệp, việc phải đáp ứng ngay các tiêu chí này đang tạo ra hai vướng mắc lớn trong thực tế. Thứ nhất, các quy định về cơ cấu cổ đông có thể làm hạn chế khả năng góp vốn và chuyển nhượng cổ phần của cả cá nhân lẫn tổ chức. Trong trường hợp phải chuyển nhượng cổ phần sáng lập cho các tổ chức mới nhằm đáp ứng điều kiện pháp lý, quyền lợi của cổ đông hiện hữu có thể bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, việc tìm kiếm các nhà đầu tư đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về tài chính và kinh nghiệm theo quy định cũng không phải là điều dễ dàng.
Khó khăn thứ hai liên quan đến phạm vi nhà đầu tư đủ điều kiện tham gia. Đối với nhà đầu tư nước ngoài, yêu cầu tổ chức phải trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm và sở hữu tổng tài sản tối thiểu 2 tỷ USD được cho là thu hẹp đáng kể số lượng đối tượng có thể tham gia góp vốn. Trong khi đó, ở trong nước, những tổ chức đáp ứng điều kiện tổng tài sản trên 2.000 tỷ đồng phần lớn là các ngân hàng hoặc tập đoàn lớn.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều ngân hàng đã đầu tư vào lĩnh vực bảo hiểm trong cùng hệ sinh thái và thường có xu hướng nắm giữ tỷ lệ cổ phần chi phối. Còn các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực khác như bất động sản hay sản xuất thường không có định hướng đầu tư lâu dài vào ngành bảo hiểm. Điều này khiến việc tìm kiếm nhà đầu tư phù hợp với các tiêu chí đặt ra trở nên khó khăn hơn đối với nhiều doanh nghiệp.
Từ những vướng mắc trên, các doanh nghiệp bảo hiểm đã đề xuất cơ quan soạn thảo cân nhắc lùi thời điểm áp dụng quy định về cơ cấu cổ đông đối với công ty cổ phần sang giai đoạn năm 2031 hoặc 2032. Theo lập luận của các doanh nghiệp, lộ trình này có thể tương tự với thời điểm áp dụng các quy định về vốn theo phương pháp quản lý dựa trên rủi ro, giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị và điều chỉnh.
Bên cạnh đó, Công ty Bảo hiểm Agribank (ABIC) cũng đề xuất sửa đổi quy định tại điểm c khoản 1 Điều 19 của dự thảo theo hướng không áp dụng điều kiện cơ cấu cổ đông trong trường hợp doanh nghiệp tăng vốn điều lệ bằng cách chi trả cổ tức bằng cổ phiếu hoặc phát hành cổ phiếu từ nguồn vốn chủ sở hữu.
Tuy nhiên, cơ quan quản lý cho rằng các quy định hiện hành đã được luật hóa rõ ràng. Theo Bộ Tài chính, Điều 66 của Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định khi doanh nghiệp thực hiện tăng hoặc giảm vốn điều lệ thì các điều kiện liên quan đến cơ cấu cổ đông vẫn phải được bảo đảm đúng theo quy định của luật.
Đối với đề xuất của ABIC, Bộ Tài chính cho rằng điều kiện về cơ cấu cổ đông cần được áp dụng đối với mọi trường hợp tăng vốn điều lệ, bởi đây là yêu cầu đã được quy định trực tiếp trong Luật Kinh doanh bảo hiểm và có hiệu lực từ năm 2023. Đồng thời, khoảng thời gian ba năm được quy định tại Nghị định 46/2023/NĐ-CP được đánh giá là đủ để các doanh nghiệp chủ động điều chỉnh, chuẩn bị và đáp ứng các quy định mới trước khi chính thức áp dụng từ năm 2026.
