Chuyển đổi số, động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế
Chuyển đổi số không chỉ là việc ứng dụng công nghệ, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện cách thức vận hành của nền kinh tế. Từ chính phủ điện tử, doanh nghiệp số đến xã hội số, Việt Nam đã và đang từng bước xây dựng hệ sinh thái số hóa tương đối toàn diện.
Trong lĩnh vực kinh tế, chuyển đổi số giúp giảm chi phí giao dịch, tăng năng suất lao động và mở rộng thị trường. Các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, nếu tận dụng tốt công nghệ số sẽ có cơ hội “đi tắt đón đầu”, rút ngắn khoảng cách với các nền kinh tế phát triển.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ mà nằm ở con người và thể chế. Nguồn nhân lực số còn thiếu hụt, năng lực quản trị số còn hạn chế, và hành lang pháp lý chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ. Vì vậy, chuyển đổi số cần được nhìn nhận như một cuộc cải cách toàn diện, đòi hỏi sự đồng bộ từ chính sách đến thực thi.
“Chuyển đổi số không phải là câu chuyện của công nghệ, mà là câu chuyện của tư duy và dũng khí thay đổi”, TS. Nguyễn Văn Đắng nhấn mạnh.
Chuyển đổi xanh, yêu cầu tất yếu của thời đại
Song song với số hóa, chuyển đổi xanh đang trở thành xu hướng không thể đảo ngược trên toàn cầu. Biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường buộc các quốc gia phải thay đổi cách thức phát triển. Việt Nam, với cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, đang đứng trước áp lực rất lớn nhưng cũng là cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững hơn. Chuyển đổi xanh không chỉ dừng lại ở việc giảm phát thải, mà còn bao gồm phát triển năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp thông minh và đô thị xanh.
Trong thực tiễn, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu chuyển mình theo hướng xanh hóa. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu cao, thiếu cơ chế khuyến khích và thị trường carbon chưa hoàn thiện vẫn là những rào cản đáng kể.
Hơn hết, bảo vệ môi trường không phải là chi phí, mà là khoản đầu tư dài hạn cho tương lai của quốc gia.
Điểm đặc biệt trong giai đoạn hiện nay là sự hội tụ giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, hay còn gọi là “chuyển đổi kép”. Công nghệ số đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy các giải pháp xanh.
Ví dụ, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) có thể tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng, giảm lãng phí trong sản xuất và quản lý tài nguyên hiệu quả hơn. Internet vạn vật (IoT) giúp giám sát môi trường theo thời gian thực, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng và chính xác.
Trong lĩnh vực cấp nước, xử lý nước thải, một ngành có ý nghĩa sống còn đối với phát triển thị, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ nâng cao hiệu quả vận hành mà còn giảm thiểu tác động môi trường. Đây chính là minh chứng rõ ràng cho việc số hóa và xanh hóa có thể bổ trợ lẫn nhau.
Định hướng chiến lược cho Việt Nam
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, Việt Nam cần tập trung vào một số định hướng chiến lược sau:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế. Cần xây dựng khung pháp lý linh hoạt, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh mới phát triển.
Thứ hai, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đào tạo kỹ năng số, kỹ năng xanh và tư duy đổi mới cho lực lượng lao động là yếu tố then chốt. Giáo dục cần đi trước một bước.
Thứ ba, đầu tư hạ tầng số và hạ tầng xanh. Hạ tầng viễn thông, dữ liệu, năng lượng tái tạo và hệ thống giao thông thông minh cần được ưu tiên đầu tư.
Thứ tư, thúc đẩy hợp tác công – tư. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là lực lượng thực thi. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ tạo ra hiệu quả tối ưu.
Thứ năm, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Khuyến khích startup công nghệ, phát triển các trung tâm nghiên cứu và tăng cường liên kết giữa viện, trường, doanh nghiệp.
Việt Nam không chỉ hướng tới tăng trưởng nhanh, mà còn phải tăng trưởng bền vững và bao trùm. Điều này đòi hỏi một tầm nhìn dài hạn, trong đó con người là trung tâm, công nghệ là động lực và môi trường là nền tảng.
Trong hành trình đó, mỗi doanh nghiệp, mỗi tổ chức và mỗi cá nhân đều đóng vai trò quan trọng. Sự thay đổi không đến từ một quyết định đơn lẻ, mà từ hàng triệu hành động nhỏ được tích lũy theo thời gian. “Tương lai không phải là điều chúng ta chờ đợi, mà là điều chúng ta kiến tạo từ hôm nay. Nếu muốn đi nhanh, hãy đi một mình; nếu muốn đi xa, hãy đi cùng nhau và hãy đi theo hướng bền vững.”, TS Nguyễn Văn Đắng nhấn mạnh.
