Ngành dệt may Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng khi cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Các yếu tố như chi phí nguyên vật liệu và nhân công gia tăng, cùng với yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu lớn, đang tạo áp lực đáng kể lên doanh nghiệp.
Thêm nữa, xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, tác động trực tiếp đến giá thành sản xuất, đặc biệt với các ngành như dệt may, da giày và nông sản. Trong bối cảnh này, đổi mới công nghệ, tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là những giải pháp quan trọng để tối ưu chi phí, nâng cao năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Xung quanh vấn đề đổi mới công nghệ ngành dệt may, hướng đến "xanh hóa" và phát triển bền vững, chúng tôi đã có trao đổi với lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, Hiệp hội Dệt May Việt Nam và một số lãnh đạo doanh nghiệp trong ngành nhằm làm rõ những thách thức đặt ra cũng như các hướng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam.
Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương)
Trong quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước; trong đó xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1%. Đây là mức tăng trưởng tương đối cao trong bối cảnh hiện nay.
Hiện nay, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những tác động sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, nổi bật ở hai yếu tố là năng lượng và logistics. Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí LNG toàn cầu đi qua, nên khi căng thẳng gia tăng, nguy cơ gián đoạn nguồn cung và biến động giá năng lượng là rất lớn.
Việc nhiều hãng tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) khiến thời gian vận chuyển kéo dài, đồng thời làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận tải. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản xuất và sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, đặc biệt là các ngành dệt may, da giày, nông thủy sản.
Hiện chúng tôi đang theo dõi chặt chẽ, cập nhật thông tin kịp thời và chính xác, đồng thời đưa ra các cảnh báo, dự báo sát với thực tế để tham mưu những định hướng và giải pháp phù hợp liên quan đến vận tải hàng hóa, chính sách tài khóa, cân đối ngoại tệ… trong tổng thể chung.
Thứ hai là điều hành linh hoạt thị trường trong nước, thúc đẩy tiêu dùng nội địa. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần tăng cường tiêu thụ trong nước, tận dụng lượng hàng chưa kịp xuất khẩu.
Thứ ba, chúng tôi đã báo cáo các bộ, ngành về việc sử dụng các biện pháp ngoại thương như một “van điều tiết” nhằm cân đối hoạt động xuất – nhập khẩu, tránh tình trạng ách tắc, ùn ứ.
Ngoài việc tận dụng tối đa 17 hiệp định thương mại tự do đang có hiệu lực, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đàm phán các FTA mới, tìm kiếm thêm những thị trường có điều kiện tương đồng với hàng hóa Việt Nam như Pakistan, Ai Cập, Algeria, các nước Nam Mỹ…
Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS)
VITAS đang thúc đẩy doanh nghiệp phát triển dựa trên ba trụ cột chính. Thứ nhất là đa dạng hóa, bao gồm đa dạng hóa thị trường, đối tác và mặt hàng sản xuất.
Thứ hai là xây dựng các giải pháp liên kết chuỗi giữa các doanh nghiệp, hướng tới chiến lược phát triển không phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường, đồng thời vẫn đảm bảo tính đa dạng. Hiện nay, Việt Nam đã xuất khẩu tới khoảng 137–138 thị trường trên toàn cầu, cho thấy mức độ phân tán thị trường tương đối cao.
Thứ ba, hiệp hội khuyến nghị doanh nghiệp phát triển với chiến lược phù hợp, thích ứng với xu thế chung và đáp ứng các yêu cầu của thị trường, đặc biệt là phát triển xanh, bền vững, giảm phát thải và tiết kiệm năng lượng.
Chỉ khi đáp ứng được những yêu cầu này, ngành dệt may Việt Nam mới có thể duy trì vị thế trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn và áp lực giảm chi phí gia tăng. Khi đó, các xu hướng như tự động hóa, robot hóa và ứng dụng AI sẽ trở thành động lực quan trọng.
Ông Đặng Duy Quang, Giám đốc Nhà máy Quốc tế Phong Phú (Chi nhánh Long An)
Đối với ngành dệt may, tự động hóa đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường lao động có nhiều biến động. Việc ứng dụng tự động hóa không chỉ giúp tăng năng suất mà còn tạo lợi thế cạnh tranh và nâng cao uy tín với khách hàng.
Tại nhà máy Phong Phú, chúng tôi đã triển khai các giải pháp chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Thực tế cho thấy, khi áp dụng quy trình tự động, năng suất được cải thiện đáng kể, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công và nâng cao khả năng cạnh tranh.
Để duy trì hiệu suất, Phong Phú tiếp tục tập trung nghiên cứu, cải tiến thiết bị và công nghệ. Chi phí đầu tư ban đầu có thể là một thách thức trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn sẽ mang lại hiệu quả cao hơn, giúp gia tăng năng suất và tạo cơ sở cân đối lợi nhuận.
Ông Kiều Văn Hưng, Giám đốc Kinh doanh hệ thống Công ty Phồn Thịnh - Tae Gwang
Ngành dệt may Việt Nam đã phát triển qua nhiều thập kỷ và là lĩnh vực tạo ra số lượng việc làm lớn. Tuy nhiên, những năm gần đây xuất hiện tình trạng thiếu hụt lao động do cạnh tranh với các ngành khác và xu hướng lao động ra nước ngoài.
Điều này buộc doanh nghiệp phải cải tiến và tái cấu trúc để thích ứng. Đồng thời, các nhãn hàng tại Mỹ và châu Âu cũng đưa ra những yêu cầu ngày càng cao về giảm phát thải carbon, xanh hóa và tiết kiệm năng lượng.
Để hỗ trợ doanh nghiệp, Phồn Thịnh – Tae Gwang đã tiến hành khảo sát và xây dựng các phương án tư vấn, đưa ra giải pháp nâng cấp trên nền tảng thiết bị sẵn có nhằm cải thiện hiệu suất và năng suất.
Nguyên tắc là tăng năng suất để cải thiện lợi nhuận, đồng thời tận dụng thiết bị cũ và phù hợp với năng lực tài chính của từng nhà máy. Hiện mức độ tự động hóa tại các doanh nghiệp Việt Nam đạt từ khoảng 30% trở lên.
Điểm khác biệt nằm ở việc hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo khi doanh nghiệp thay đổi nguồn hàng hoặc thiết bị. Mục tiêu là giúp các doanh nghiệp dệt may giảm chi phí, tăng năng suất và tối ưu sản phẩm.
Việc kết hợp robot, máy móc và lao động có thể gom 3 - 5 công đoạn thành một, giảm 3 - 4 nhân sự nhưng vẫn đảm bảo chất lượng đồng đều.
Hiện Phồn Thịnh – Tae Gwang đang cung cấp thiết bị và giải pháp công nghệ cho khoảng 90% nhóm khách hàng trong nước, bao gồm cả các doanh nghiệp lớn và các tập đoàn FDI từ Hàn Quốc, Trung Quốc… Với doanh nghiệp Việt Nam, May 10 là một trong những đối tác lớn sử dụng máy móc HIKARI và dịch vụ của Phồn Thịnh – Tae Gwang. Ở khối FDI, các doanh nghiệp như Youngone Nam Định, Bowker Việt Nam cũng đầu tư thiết bị của Phồn Thịnh – Tae Gwang cho các nhà máy ở những quốc gia khác.
Ông Wu Liang Jie - Chủ tịch HIKARI (Shanghai)
HIKARI đang đẩy nhanh quá trình mở rộng ra thị trường toàn cầu dựa trên nền tảng công nghệ và chất lượng sản phẩm. Các giải pháp của doanh nghiệp hướng tới việc giúp nhà sản xuất đáp ứng yêu cầu đơn hàng, cải thiện chất lượng và hiệu suất, qua đó hướng đến phát triển bền vững.
Lợi thế cạnh tranh hiện nay không còn nằm ở cải tiến cơ khí truyền thống, mà là khả năng ứng dụng công nghệ thông minh vào sản xuất.
Việt Nam đã trở thành một trong những cứ điểm sản xuất quan trọng của ngành dệt may toàn cầu, với nền tảng công nghiệp và năng lực cạnh tranh đáng kể. Tuy nhiên, ngành cũng đang đối mặt với các thách thức như chi phí lao động gia tăng và sự thay đổi nguồn cung lao động—đây là xu hướng tất yếu của các nền kinh tế sản xuất.
Trong thời gian tới, việc tích hợp thiết bị tiên tiến và công nghệ thông minh sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cấp cấu trúc ngành và gia tăng giá trị. Tại diễn đàn VITAS tháng 8/2024, tôi đã chia sẻ tầm nhìn định vị Việt Nam như một “thương hiệu nhà máy” trong ngành dệt may toàn cầu.
HIKARI mong muốn hợp tác với các đối tác tại Việt Nam như Phồn Thịnh - Tae Gwang và Xuất nhập khẩu Chiến Công nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng công nghệ thông minh, hướng tới các mối quan hệ hợp tác dài hạn.
