Viên ngọc quý trong Quần thể Di sản văn hóa thế giới
Ngày 16/9/2023 (theo giờ địa phương), tại kỳ họp lần thứ 45 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO diễn ra tại Riyadh (Ả Rập Xê Út), hồ sơ Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã chính thức được ghi danh vào danh mục Di sản Văn hóa Thế giới.
Đây là cụm di sản liên tỉnh đầu tiên tại Việt Nam nhận được vinh dự này, khẳng định giá trị toàn cầu về văn hóa, lịch sử và tư tưởng thiền phái Trúc Lâm - Tào Động.
Trong lòng quần thể di sản khổng lồ ấy, chùa Nhẫm Dương (phường Nhị Chiểu) đóng vai trò là một "mắt xích" quan trọng. Không chỉ là chốn tổ của thiền phái Tào Động Việt Nam, Nhẫm Dương còn là nơi lưu giữ những giá trị khảo cổ học vô giá, minh chứng cho sự tồn tại và phát triển liên tục của con người từ thời tiền sử đến nay. Việc được UNESCO công nhận không chỉ là niềm tự hào của người dân Xứ Đông mà còn là tiền đề vững chắc để thúc đẩy mô hình du lịch xanh kết hợp tâm linh tại đây.
Với cảnh quan thiên nhiên bao bọc bởi núi rừng Nhẫm Dương xanh mát, không gian trầm mặc, cổ kính của chùa Nhẫm Dương nép mình bên những dãy núi đá vôi là nền tảng lý tưởng để phát triển mô hình du lịch bền vững.
Du lịch tâm linh tại Nhẫm Dương tập trung vào việc trải nghiệm không gian tu tập, tìm hiểu về Thiền phái Tào Động, chiêm bái hệ thống tượng Phật và tháp mộ Tổ, tham gia các nghi thức Phật giáo truyền thống, đặc biệt là Lễ hội chùa Nhẫm Dương vào ngày 6 tháng 3 âm lịch kỷ niệm ngày viên tịch của Thánh Tổ Thủy Nguyệt.
Bước qua cổng tam quan, du khách như lạc vào một không gian tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Hệ thống hang động bao quanh chùa như hang Thánh Hóa, hang Tối, hang Sáng chính là những "ngôi chùa trong hang" độc đáo.
Tại hang Thánh Hóa – nơi Đệ nhất tổ Thủy Nguyệt nhập niết bàn, sự tĩnh mịch và hơi lạnh từ đá tỏa ra tạo nên một bầu không khí thiền định đặc biệt. Du khách có thể ngồi tĩnh tâm, nghe tiếng giọt nước rơi từ nhũ đá, cảm nhận sự giao thoa giữa hơi thở của đất trời và nhịp đập của trái tim.
Đây không chỉ là hoạt động chiêm bái mà còn là cơ hội để du khách tìm về sự an yên trong tâm hồn, học hỏi về lịch sử Phật giáo Việt Nam và thấm nhuần các giá trị nhân văn cao đẹp.
Bảo tàng tự nhiên mang thông điệp “sống xanh”
Song song đó là Du lịch xanh (Du lịch sinh thái, Du lịch có trách nhiệm) khai thác tối đa lợi thế thiên nhiên và cảnh quan. Du khách có thể kết hợp việc hành hương với hoạt động trekking khám phá hệ thống hang động, chiêm ngưỡng kiến trúc cổ kính hài hòa với núi rừng, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bảo tồn di sản. Phát triển du lịch xanh tại Nhẫm Dương cần gắn liền với việc giữ gìn trọn vẹn không gian tự nhiên, hạn chế tác động tiêu cực, sử dụng năng lượng sạch và khuyến khích du khách trải nghiệm văn hóa địa phương.
Theo Ni sư Thích Diệu Mơ: “Chùa Nhẫm Dương như một "bảo tàng tự nhiên" với hàng nghìn hiện vật hóa thạch của các loài động vật từ kỷ Pleistocene và dấu tích người tiền sử. Phát triển du lịch xanh tại đây đồng nghĩa với việc hạn chế tối đa tác động vào cấu trúc hang động, giữ gìn nguyên vẹn những nhũ đá hàng triệu năm tuổi”.
Những con đường uốn lượn dưới tán lá rừng, những khu vườn thuốc nam và cảnh quan núi đá vôi của Kinh Môn tạo nên một môi trường lý tưởng để thanh lọc cơ thể. Du khách được khuyến khích đi bộ, leo núi để tận hưởng bầu không khí trong lành, thay vì sử dụng các phương tiện cơ giới gây ô nhiễm.
Chùa thường xuyên tổ chức các hoạt động trà thiền, ăn chay từ sản vật địa phương. Việc sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường, hạn chế rác thải nhựa là một phần trong thông điệp "sống xanh" mà nhà chùa muốn truyền tải đến khách thập phương.
Việc trở thành một phần của Di sản Văn hóa Thế giới vừa là cơ hội, vừa là thách thức cho chùa Nhẫm Dương. Để phát huy tối đa tiềm năng du lịch xanh kết hợp tâm linh, sự chung tay của cộng đồng và chính quyền địa phương là vô cùng quan trọng.
Các tour du lịch "về nguồn" gắn với giáo dục di sản cho thế hệ trẻ đang được đẩy mạnh. Du khách không chỉ đến để cầu an mà còn để học về lịch sử khảo cổ, về sự đa dạng sinh học của vùng núi đá vôi. Sự kết nối giữa chùa Nhẫm Dương với các điểm đến khác trong quần thể Yên Tử - Côn Sơn - Kiếp Bạc tạo nên một chuỗi hành trình văn hóa tâm linh xuyên suốt, giúp du khách hiểu rõ hơn về dòng chảy tư tưởng của dân tộc qua nhiều thế kỷ.
Thông tin với PV Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh, ông Nguyễn Văn Thành, chuyên viên phòng VH-XH phường Nhị Chiểu cho biết: “Trên địa bàn phường hiện có tổng lớn 26 di tích. Trong đó có 4 di tích công nhận cấp quốc gia và 1 di tích quốc gia đặc biệt”.
Theo ông Thành, trong những năm qua, ngoài công tác tuyên truyền trực quan, địa phương cũng duy trì việc bảo tồn, nâng cấp tôn tạo nhằm gìn giữ và phát huy vai trò của các di tích.
Đặc biệt, để phát huy tối đa giá trị và tiềm năng du lịch tại chùa Nhẫm Dương, địa phương đang phối hợp cùng các đơn vị liên quan xây dựng chiến lược toàn diện bao gồm: Thứ nhất, đẩy mạnh công tác nghiên cứu, bảo tồn các hiện vật khảo cổ học, kiến trúc Phật giáo và tư liệu lịch sử liên quan, đặc biệt là những giá trị đã được bổ sung vào hồ sơ đề cử Di sản Thế giới (cùng với Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc).
Thứ hai, tăng cường tuyên truyền, giới thiệu về vị thế chốn Tổ Tào Động, giá trị khảo cổ và lịch sử cách mạng của di tích.
Thứ ba, quy hoạch không gian du lịch một cách khoa học, tạo ra các tuyến tham quan kết nối di tích với các điểm đến lân cận trong Quần thể di tích quốc gia đặc biệt An Phụ - Kính Chủ - Nhẫm Dương.
Cuối cùng, đẩy mạnh hợp tác giữa nhà chùa, chính quyền địa phương và doanh nghiệp du lịch để xây dựng các sản phẩm du lịch chất lượng cao, thân thiện môi trường, đồng thời đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu sâu sắc về lịch sử, văn hóa và Phật giáo Nhẫm Dương, tạo nên trải nghiệm trọn vẹn và bền vững cho du khách.
Nằm giữa vùng đất giàu trầm tích lịch sử của Hải Dương xưa, Hải Phòng nay, di tích danh thắng Nhẫm Dương không chỉ là điểm đến tâm linh quen thuộc mà còn là biểu tượng cho chiều sâu văn hoá của xứ Đông.
Chùa Nhẫm Dương với những giá trị hiếm có đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một điểm đến du lịch tâm linh và du lịch xanh hấp dẫn hàng đầu, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội bền vững của địa phương và đất nước.
