Thể chế được xem là chìa khóa mở ra thị trường mới
Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống dần bộc lộ giới hạn, việc tìm kiếm dư địa phát triển mới đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nền kinh tế. Bên cạnh kinh tế số, kinh tế xanh hay kinh tế tuần hoàn, kinh tế tầm thấp được xem là lĩnh vực giàu triển vọng, có khả năng tạo ra không gian phát triển mới nhờ ứng dụng các công nghệ bay hiện đại, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số.
Theo các đánh giá ban đầu được đưa ra tại Hội thảo khoa học về chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp và khai thác không gian ngầm do Bộ Tư pháp tổ chức, lĩnh vực này có thể đạt quy mô khoảng 10 tỷ USD vào năm 2035, đồng thời tạo khoảng 1 triệu việc làm nếu Việt Nam sớm hoàn thiện khung pháp lý và chính sách phù hợp. Xa hơn, đến năm 2045, dư địa tăng trưởng của ngành vẫn còn rất lớn khi nhu cầu ứng dụng công nghệ bay trong logistics, nông nghiệp, đô thị thông minh và nhiều lĩnh vực khác ngày càng gia tăng.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận định trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và thúc đẩy chuyển đổi số, kinh tế tầm thấp đã nổi lên như một chủ đề chính sách mang ý nghĩa chiến lược. Tuy nhiên, để lĩnh vực này phát triển, Việt Nam cần nhanh chóng xây dựng nền tảng pháp lý tương xứng.
Theo đề xuất của đại diện VCCI, kinh tế tầm thấp cần được đưa vào chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội và Chính phủ, hướng tới ban hành một đạo luật khung hoặc cơ chế thí điểm riêng. Đồng thời, cần thiết lập mô hình sandbox ở quy mô quốc gia nhằm tạo điều kiện triển khai các dự án thử nghiệm tại Hà Nội, TP.HCM, Đồng bằng sông Cửu Long, khu vực biên giới và những địa bàn có nhu cầu lớn về logistics hoặc dịch vụ công.
Các chuyên gia cũng cho rằng tư duy quản lý cần chuyển từ việc chỉ kiểm soát phương tiện bay sang quản trị toàn bộ không gian kinh tế tầm thấp. Đây được xem là nền tảng để phát triển các mô hình kinh doanh mới trong khi vẫn bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh và an toàn hàng không.
Đại diện Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), ông Ngô Văn Chung, cho biết hệ thống chính sách hiện nay vẫn chủ yếu phục vụ mục tiêu quản lý vùng trời và bảo đảm an ninh truyền thống. Trong khi đó, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải xây dựng chiến lược quốc gia về kinh tế tầm thấp với lộ trình cụ thể, phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành và địa phương.
Cùng với đó, cần quy hoạch không gian bay theo từng độ cao gắn với mức độ kiểm soát rủi ro, đồng thời mở đường cho nhiều loại hình dịch vụ mới như drone tiêu chuẩn, vận tải hàng không đô thị, taxi bay, giao hàng bằng thiết bị bay hay du lịch trực thăng. Những khu vực thử nghiệm ngoài khu dân cư cũng được xem là điều kiện cần thiết để doanh nghiệp hoàn thiện công nghệ trước khi thương mại hóa.
Hoàn thiện pháp luật để khai thác hiệu quả không gian ngầm
Song song với kinh tế tầm thấp, việc khai thác không gian ngầm cũng được đánh giá là nguồn lực quan trọng phục vụ quá trình đô thị hóa. Theo PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến, Trường Đại học Luật Hà Nội, áp lực về giao thông, ngập úng, môi trường và nhu cầu phát triển hạ tầng khiến việc sử dụng không gian dưới lòng đất trở thành xu hướng tất yếu tại các đô thị.
Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên này, Việt Nam cần triển khai đồng bộ từ quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, công nghệ, nguồn vốn đến khung pháp lý. Trong đó, pháp luật được xem là yếu tố nền tảng quyết định khả năng khai thác lâu dài và bền vững.
Theo ông Tuyến, Luật Đất đai năm 2024 cần tiếp tục được nghiên cứu sửa đổi nhằm bổ sung các quy định liên quan đến quyền sử dụng không gian ngầm. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật cũng cần hoàn thiện cơ chế bồi thường khi xây dựng công trình ngầm, quy trình xác định quyền sử dụng, cấp giấy chứng nhận và cho thuê không gian dưới lòng đất.
Nhiều ý kiến tại hội thảo cũng đề xuất nghiên cứu xây dựng một đạo luật riêng về quản lý và khai thác không gian ngầm nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho lĩnh vực còn khá mới này.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nếu đồng thời phát triển hiệu quả kinh tế tầm thấp và khai thác không gian ngầm, Việt Nam sẽ có thêm những động lực tăng trưởng mới cho giai đoạn dài hạn. Điều quan trọng hiện nay là sớm hoàn thiện thể chế, mở rộng cơ chế thử nghiệm và xây dựng chiến lược phát triển đủ linh hoạt để biến những tiềm năng này thành lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế trong tương lai.
