Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Mát được Thủ tướng Chính phủ quyết định nâng hạng thành Vườn quốc gia theo Quyết định số 174/2001/QĐ-TTg ngày 8/11/2001, với chức năng bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng; bảo tồn đa dạng sinh học và nguồn gen sinh vật; gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan; nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế; cứu hộ sinh vật; giáo dục môi trường; cung ứng dịch vụ môi trường rừng và phát triển du lịch sinh thái.
Trong 30 năm qua, việc quản lý và bảo vệ rừng luôn được Pù Mát xác định là nhiệm vụ chính trị hàng đầu. Với phương châm “bảo vệ rừng tại gốc”, lực lượng bảo vệ rừng duy trì hàng nghìn đợt tuần tra mỗi năm, phá hủy nhiều lán trại trái phép, tháo gỡ bẫy thú và xử lý các vụ vi phạm lâm luật. Nhiều giải pháp mới được triển khai như ứng dụng công nghệ thông tin, trang thiết bị thông minh để hỗ trợ công tác tuần tra và giám sát rừng.Trong suốt quá trình đó, Pù Mát được đánh giá không chỉ là “lá phổi xanh” của Nghệ An mà còn là minh chứng sống động cho hành trình kiến tạo, gìn giữ và phục hồi một vương quốc thiên nhiên kỳ vĩ. Pù Mát nằm trong khu vực sinh thái Bắc Trường Sơn. Đây là một khu vực bảo tồn tính đa dạng sinh học đại diện cho hệ sinh thái rừng nhiệt đới và á nhiệt đới điển hình lớn nhất khu vực Bắc Trường Sơn và là nơi đã xác định có sự phân bố của nhiều loài động, thực vật quý hiếm.
Đến thời điểm này, toàn VQG Pù Mát có tổng cộng 2.691 loài thực vật đã được ghi nhận. Trong đó, có 75 loài nguy cấp, quý, hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam 2007; 77 loài nguy cấp, quý, hiếm thuộc Danh lục đỏ IUCN 2022; 188 loài thuộc Nghị định số 84/2021/NĐ-CP; 02 loài thuộc Phụ lục I Nghị định số 64/2019/NĐ-CP và 170 loài thuộc Công ước CITES.
Về động vật ghi nhận tổng cộng 132 loài thú, 343 loài chim, 51 loài lưỡng cư, 63 loài bò sát, 119 loài cá và 1.198 loài côn trùng. Qua phân loại có 93 loài nguy cấp, quý, hiếm thuộc Sách đỏ Việt Nam 2007, 135 loài thuộc Danh lục đỏ IUCN 2022, 122 loài thuộc Nghị định số 84/2021/NĐ-CP, 43 loài thuộc Nghị định số 64/2019/NĐ-CP và 99 loài thuộc Công ước CITES.
Ông Lê Anh Tuấn – Giám đốc Vuờn quốc gia Pù Mát cho biết, Cùng với công tác bảo vệ rừng, Vườn cũng tích cực hợp tác với các tổ chức trong nước và quốc tế để nâng cao hiệu quả quản lý. Nhiều mô hình phối hợp đã phát huy hiệu quả, điển hình là hợp tác với Vườn thực vật nhiệt đới Xishuangbanna (Trung Quốc), Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam, Tổ chức Fauna and Flora International… Các hoạt động bao gồm bảo vệ rừng, cứu hộ động vật, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng vùng đệm. Từ năm 2017 đến nay, Vườn quốc gia Pù Mát đã tiếp đón 64 đoàn nghiên cứu từ 26 quốc gia đến làm việc và hợp tác về đa dạng sinh học.
Với nhiệm vụ bảo vệ hơn 93.861 ha rừng và đất rừng đạt độ che phủ đạt 98%, VQG Pù Mát xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt gắn với quá trình xây dựng và phát triển chung. Với diện tích rộng lớn và địa hình hiểm trở thì đây là nhiệm vụ không dễ dàng với rất nhiều những áp lực. Nhưng càng khó khăn thì cán bộ, nhân viên nơi này càng quyết tâm gấp bội, bởi họ còn mang trên mình trọng trách cao cả là giữ gìn những “cánh rừng di sản”, nơi lưu giữ nguồn gen, sinh cảnh và vô vàn loài động thực vật quý hiếm đang bị đe dọa tuyệt chủng.
Hành trình 30 năm chưa phải là dài, nhưng những gì mà VQG Pù Mát đã làm được xứng đánh được tôn vinh. Việc được công nhận danh hiệu Vườn Di sản ASEAN là niềm vinh dự lớn, không chỉ của VQG Pù Mát mà của cả tỉnh Nghệ An. Danh hiệu này là sự khẳng định về vị thế, và là động lực để VQG Pù Mát cùng với các cấp, các ngành, các địa phương và người dân tiếp tục đồng lòng gìn giữ, quảng bá di sản thiên nhiên đặc sắc, góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam xanh, bền vững./.
