Chuyển đổi xanh đang trở thành một định hướng phát triển mang tính cấu trúc của nền kinh tế, thay vì chỉ là một xu hướng ngắn hạn. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về công nghệ hay cơ cấu nguồn điện, mà là quá trình tái định hình mô hình tăng trưởng, cách thức phân bổ nguồn lực và tiêu chuẩn quản trị doanh nghiệp. Trong tiến trình đó, năng lượng sạch và tài chính xanh được nhìn nhận là hai trụ cột có quan hệ tương hỗ chặt chẽ.
Tại tọa đàm “Năng lượng sạch - Tài chính xanh: Động lực kép thúc đẩy thực thi ESG và phát triển bền vững”, bà Vũ Thị Ánh Hồng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính cho rằng, chuyển đổi xanh không chỉ là sự thay đổi về công nghệ hay cơ cấu năng lượng, mà là cuộc chuyển dịch toàn diện về mô hình tăng trưởng, cấu trúc đầu tư và phương thức huy động nguồn lực. Theo đó, đầu tư xanh và tài chính xanh cần được xem là điều kiện tiên quyết để dẫn dắt thị trường, tạo đòn bẩy cho doanh nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế.
Tuy nhiên, quá trình này vẫn đang đối mặt không ít rào cản từ hành lang pháp lý, khả năng tiếp cận vốn cho đến nhận thức và năng lực thực thi ESG của doanh nghiệp. Đây cũng là những vấn đề được nhiều đại biểu tập trung trao đổi tại tọa đàm.
Bên cạnh đó, bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính Kinh tế ngành, Bộ Tài chính, cho rằng năng lượng sạch và tài chính xanh không phải hai thực thể tách biệt mà có quan hệ tương hỗ chặt chẽ. Theo bà, năng lượng sạch cần những nguồn vốn dài hạn, chi phí hợp lý để giảm áp lực đầu tư, trong khi tài chính xanh chỉ phát huy hiệu quả khi có các dự án xanh khả thi, minh bạch để phân bổ nguồn lực. Nếu thiếu tài chính xanh, các dự án năng lượng sạch khó có thể triển khai ở quy mô lớn; ngược lại, nếu thiếu các dự án chất lượng, dòng vốn xanh cũng khó tìm được đầu ra hiệu quả.
Từ thực tiễn đó, trong thời gian qua Nhà nước đã phối hợp với các bộ, ngành từng bước hoàn thiện khung chính sách, xây dựng các cơ chế ưu tiên, đồng thời hệ thống ngân hàng và các tổ chức tài chính cũng đã chủ động triển khai các gói hỗ trợ cho dự án năng lượng và sản xuất xanh.
Đặc biệt, Bộ Tài chính đang tích cực xây dựng hướng dẫn, tiêu chí phân loại để doanh nghiệp có cơ sở tiếp cận dòng vốn xanh, đồng thời khuyến nghị doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và minh bạch hóa báo cáo tài chính nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường vốn bền vững.
Theo bà Trần Thị Quỳnh Nga, thời gian tới, trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện khung thể chế cho thị trường tài chính xanh, trong đó nghiên cứu cơ chế khuyến khích đầu tư xanh, phát triển trái phiếu xanh trong nước gắn với kết nối thị trường vốn quốc tế; phát triển thị trường các-bon trong nước; đồng thời chuẩn hóa tiêu chí phân loại dự án, cơ chế xác nhận và công bố thông tin theo thông lệ quốc tế.
Cùng với đó, cần hoàn thiện chính sách thuế, phí liên quan môi trường theo hướng khuyến khích chuyển đổi xanh; nghiên cứu cơ chế tài chính cho các dự án PPP trong hạ tầng xanh, năng lượng tái tạo, giao thông bền vững; đồng thời tăng cường kết nối các nguồn vốn xanh quốc tế để huy động tối đa nguồn lực cho tăng trưởng xanh.
Từ góc nhìn thị trường, ông Tô Quốc Hưng, Giám đốc Quốc gia ACCA tại Việt Nam, cho rằng ESG đang trở thành xu hướng ngày càng rõ nét trên thế giới và có tác động trực tiếp đến khả năng huy động vốn, chi phí vốn cũng như vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
Theo ông Hưng, các nhà đầu tư hiện ngày càng quan tâm lộ trình thực thi ESG, mức độ tác động tới chi phí vốn và năng lực quản trị của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính và ngân hàng, nhiều doanh nghiệp đã bắt nhịp nhanh hơn với các chuẩn mực tài chính xanh quốc tế.
Tiếp nối góc nhìn này, bà Mạc Hoàng Anh, Giám đốc tài chính Công ty Cổ phần OSI Holdings, cho rằng ESG hiện không còn là lựa chọn mang tính hình thức mà đang dần trở thành một tiêu chí cạnh tranh dài hạn. Hơn nữa, trên thị trường vốn, trong quan hệ với khách hàng, đối tác và trong chuỗi cung ứng toàn cầu, ESG ngày càng được xem là thước đo thực chất đối với năng lực quản trị doanh nghiệp. Điều này đặc biệt rõ trong bối cảnh chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam đang được thúc đẩy mạnh mẽ.
Ở góc độ tài chính doanh nghiệp, thực hành ESG và tiếp cận tài chính xanh không chỉ liên quan đến môi trường mà còn tác động trực tiếp tới chi phí vốn, khả năng tiếp cận vốn và định giá doanh nghiệp. Doanh nghiệp chuẩn bị sớm, minh bạch và quản trị tốt sẽ có lợi thế lớn hơn trong thu hút đầu tư. Tuy vậy, theo các ý kiến tại tọa đàm, nếu nhóm doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp tham gia chuỗi xuất nhập khẩu đã quan tâm mạnh hơn tới ESG, thì nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp khó về nguồn lực, tiêu chuẩn và cách thức triển khai.
Nhìn chung, để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, phát triển tài chính xanh và thực thi ESG hiệu quả, cùng với nỗ lực của doanh nghiệp, điều quan trọng là tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng chính sách đủ mạnh để dẫn dắt thị trường, mở rộng kênh huy động vốn xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh phát triển mới.
