Giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh không chỉ đánh dấu sự kết thúc chức năng sinh sản mà còn là một bước chuyển quan trọng đối với sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng sống của phụ nữ. Khi tuổi thọ ngày càng tăng, phụ nữ có thể sống thêm 30-40 năm sau mãn kinh, việc chuẩn bị cho giai đoạn này từ sớm trở thành yêu cầu ngày càng cấp thiết.
Tại Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ do Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) tổ chức ngày 25/8, các chuyên gia nhấn mạnh cần thay đổi cách tiếp cận đối với mãn kinh: không chỉ điều trị khi triệu chứng xuất hiện mà phải chủ động dự phòng, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe lâu dài.
Theo ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Việt Nam hiện có khoảng hơn 13 triệu phụ nữ trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh. Nếu tính cả nhóm phụ nữ bắt đầu chịu ảnh hưởng của những thay đổi nội tiết từ sau tuổi 35, con số có thể lên tới khoảng 25-26 triệu người.
“Đa số chị em độ tuổi này đang là trụ cột của gia đình, đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế đất nước. Vì vậy, chăm sóc tốt sức khỏe cho phụ nữ ở độ tuổi này là điều vô cùng cần thiết”, ông Đinh Anh Tuấn cho biết.
Theo Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, sự suy giảm nội tiết tố buồng trứng trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh gây ra nhiều thay đổi trong cơ thể. Phụ nữ có thể gặp các triệu chứng như bốc hỏa, rối loạn vận mạch, các vấn đề về niệu dục, suy giảm chức năng tình dục; đồng thời gia tăng nguy cơ loãng xương và xuất hiện những vấn đề liên quan đến huyết áp, đái tháo đường, tim mạch cũng như thay đổi cấu trúc cơ thể.
GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc Sức khỏe Phụ nữ Mãn kinh Việt Nam, cho rằng mãn kinh cần được nhìn nhận như một “điểm chuyển đổi sinh học” quan trọng trong tiến trình sức khỏe của phụ nữ.
Không chỉ là sự kết thúc chức năng sinh sản, mãn kinh còn liên quan đến những thay đổi lâu dài đối với hệ tim mạch, chuyển hóa, xương và não. Sau mãn kinh, tốc độ lão hóa sinh học có xu hướng rõ rệt hơn, nguy cơ bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa tăng lên, quá trình mất xương diễn ra mạnh hơn và các vấn đề về nhận thức có thể bắt đầu xuất hiện.
“Phụ nữ sống khoảng một phần ba cuộc đời còn lại trong giai đoạn sau mãn kinh”, GS.TS Trần Thị Phương Mai nhấn mạnh.
Do đó, theo chuyên gia, câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là “làm sao để giảm triệu chứng mãn kinh”, mà cần chuyển sang “chúng ta đang chuẩn bị cho 30 năm tiếp theo như thế nào?”.
Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa kinh tế - xã hội khi sức khỏe của phụ nữ trung niên liên quan trực tiếp đến năng suất lao động, chi phí y tế dài hạn và gánh nặng chăm sóc trong gia đình.
Trong bối cảnh ngành y tế ngày càng chú trọng phòng bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW, chăm sóc sức khỏe phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh được xác định là một nhiệm vụ quan trọng.
Ông Đinh Anh Tuấn cho rằng thay vì chỉ tập trung “giữ con người khỏi bệnh tật”, cần hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống, giúp phụ nữ sống vui, sống khỏe trong nhiều năm sau mãn kinh.
“Dự phòng tâm lý, chế độ ăn, tập luyện, vận động, thể chất, nâng cao đời sống tinh thần” là những yếu tố cần được quan tâm trong chăm sóc sức khỏe phụ nữ giai đoạn này, ông Đinh Anh Tuấn chia sẻ.
Theo đó, chế độ dinh dưỡng cần hướng tới sự cân bằng, tăng cường các thực phẩm giàu canxi, vitamin D, vitamin E, collagen và nguồn thực vật; đồng thời chú trọng các loại hạt, thực phẩm nảy mầm và những nguồn dinh dưỡng phù hợp nhằm hỗ trợ sức khỏe xương và thể chất.
TS.BS Đào Thị Hoa, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, cho biết mãn kinh là giai đoạn tất yếu trong cuộc đời người phụ nữ. Vì vậy, điều quan trọng là chủ động thích ứng và kiểm soát những thay đổi của cơ thể.
Các biện pháp được khuyến nghị gồm duy trì hoạt động thể chất thường xuyên như đi bộ, yoga; kiểm soát cân nặng; không hút thuốc; hạn chế rượu bia và muối; đồng thời duy trì chế độ ăn uống lành mạnh với trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các thực phẩm ít chất béo.
Bên cạnh sức khỏe thể chất, đời sống tinh thần cũng cần được quan tâm. Việc duy trì các mối quan hệ xã hội, tham gia hoạt động cộng đồng và giữ tinh thần thoải mái có thể giúp phụ nữ thích ứng tốt hơn với những thay đổi trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh.
Với những trường hợp có triệu chứng mức độ trung bình hoặc nặng, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, các phương pháp điều trị chuyên môn có thể được cân nhắc. Trong đó, liệu pháp nội tiết mãn kinh là một trong những lựa chọn điều trị quan trọng, nhưng cần được bác sĩ đánh giá chỉ định, lợi ích và nguy cơ đối với từng người.
Theo ông Đinh Anh Tuấn, liệu pháp nội tiết tố là một bước tiến quan trọng trong chăm sóc sức khỏe phụ nữ thời kỳ tiền mãn kinh và mãn kinh. Song song với đó, y học cũng đang tiếp tục nghiên cứu những hướng tiếp cận mới, trong đó có các giải pháp liên quan đến bảo tồn và cấy ghép mô buồng trứng.
Một số chuyên gia cũng đề cập vai trò của các nguồn thực phẩm chứa isoflavon như đậu nành, giá đỗ và các loại hạt nảy mầm trong chế độ dinh dưỡng. Tuy nhiên, việc sử dụng thực phẩm hoặc chế phẩm bổ sung cần được lựa chọn phù hợp và không nên xem là phương pháp thay thế cho thăm khám, chẩn đoán và điều trị y khoa.
Các chuyên gia cho rằng cách tiếp cận chăm sóc phụ nữ mãn kinh trong tương lai cần chuyển từ mô hình xử trí triệu chứng sang quản lý sức khỏe lâu dài. Trong đó, chất lượng cuộc sống phải được đánh giá, theo dõi và trở thành một mục tiêu điều trị cụ thể.
GS.TS Trần Thị Phương Mai đưa ra ba thông điệp chiến lược: mãn kinh là giai đoạn then chốt cần được can thiệp y tế chủ động, không phải một giai đoạn thụ động; chất lượng cuộc sống cần được đo lường và tích hợp vào quá trình chăm sóc; đồng thời chăm sóc đa phương thức, cá thể hóa điều trị sẽ là hướng đi trong tương lai thay cho cách tiếp cận “một công thức cho tất cả”.
“Quản lý mãn kinh không phải là xử trí một sự kiện kết thúc, mà là chăm sóc sức khỏe lâu dài cho phụ nữ tuổi trung niên”, chuyên gia nhấn mạnh.
Mục tiêu của chăm sóc sức khỏe phụ nữ mãn kinh, vì thế, không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà còn phải nâng cao chất lượng những năm tháng sống khỏe. Để làm được điều này, cần sự phối hợp giữa bác sĩ lâm sàng, hệ thống y tế, gia đình và toàn xã hội, dựa trên bằng chứng khoa học, tiếp cận đa phương thức và lấy chất lượng cuộc sống của người phụ nữ làm trung tâm./.
