Bộ Xây dựng thúc đẩy áp dụng cầu cạn nhằm nâng hiệu quả đầu tư cao tốc

Việc lựa chọn phương án xây dựng đường bộ cao tốc trên cầu cạn đang được Bộ Xây dựng đưa vào định hướng triển khai đối với các dự án giao thông trong giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo. Theo văn bản vừa gửi UBND các tỉnh, thành phố cùng nhiều ban quản lý dự án giao thông, Bộ yêu cầu chủ đầu tư phải nghiên cứu phương án cầu cạn ngay từ khi lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư hoặc đề xuất dự án.

Theo yêu cầu này, các đơn vị tư vấn cần đánh giá điều kiện thực tế của từng khu vực để lựa chọn giải pháp thiết kế phù hợp. Trong đó, cầu cạn được ưu tiên xem xét tại các vùng có nền đất yếu, địa hình phải đào sâu hoặc đắp cao nhằm bảo đảm độ bền công trình, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cũng như nguy cơ nước biển dâng trong tương lai.

Bộ Xây dựng nhấn mạnh, việc lựa chọn phương án đầu tư không chỉ dựa trên chi phí xây dựng ban đầu mà phải đánh giá toàn diện trong suốt vòng đời dự án. Các yếu tố như khả năng cung ứng vật liệu, tiến độ thi công, độ ổn định của công trình, chi phí vận hành và hiệu quả kinh tế - xã hội đều phải được phân tích đầy đủ trước khi quyết định phương án tối ưu.

Hiệu quả dự án được đánh giá trên toàn bộ vòng đời công trình

Theo chỉ đạo của Bộ Xây dựng, việc đánh giá hiệu quả đầu tư phải được thực hiện xuyên suốt từ giai đoạn chuẩn bị dự án, phân bổ nguồn vốn, tổ chức thi công cho đến quá trình khai thác, vận hành sau khi hoàn thành. Đồng thời, toàn bộ quá trình triển khai phải tuân thủ các quy định của pháp luật về đầu tư, xây dựng, quy hoạch, đất đai và bảo vệ môi trường theo Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 23/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Động thái này cũng là bước cụ thể hóa chỉ đạo trước đó của Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Công văn số 5475/VPCP-CN ngày 11/6/2026. Theo đó, Bộ Xây dựng được giao chủ trì nghiên cứu, hướng dẫn các giải pháp thiết kế và thi công đường cao tốc phù hợp với điều kiện từng vùng, trong đó có phương án xây dựng cầu cạn, đồng thời đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế - kỹ thuật trong toàn bộ vòng đời công trình.

Trước đó, tại cuộc họp về tình hình thực hiện nhiệm vụ của Bộ Xây dựng vào cuối tháng 4/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cũng yêu cầu nghiên cứu toàn diện phương án đầu tư đường cao tốc trên cầu cạn. Thủ tướng nhấn mạnh việc so sánh giữa các phương án cần dựa trên hiệu quả kinh tế - xã hội trong suốt thời gian khai thác thay vì chỉ tập trung vào chi phí xây dựng ban đầu.

Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Xây dựng đã giao Viện Kinh tế xây dựng tiến hành nghiên cứu, so sánh giữa phương án đường cao tốc nền đắp truyền thống với phương án cầu cạn bê tông cốt thép.

Cầu cạn có chi phí đầu tư cao hơn nhưng mang lại lợi ích lâu dài

Theo ông Bùi Xuân Dũng, Thứ trưởng Bộ Xây dựng, việc tính toán hiệu quả được thực hiện trên cùng một cơ sở là vòng đời công trình tương ứng với tuổi thọ thiết kế của cầu khoảng 100 năm nhằm bảo đảm tính thống nhất và khách quan khi so sánh.

Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy chi phí đầu tư ban đầu của cầu cạn cao hơn đáng kể so với phương án nền đắp truyền thống. Tuy nhiên, nếu tính toàn bộ chi phí trong khoảng 100 năm khai thác thì tổng mức đầu tư chỉ cao hơn khoảng 1,1 - 1,14 lần.

Ngoài yếu tố chi phí, phương án cầu cạn còn cho thấy nhiều lợi thế về mặt kỹ thuật và môi trường. Diện tích giải phóng mặt bằng chỉ bằng khoảng 82 - 85% so với nền đắp, qua đó giảm chia cắt khu dân cư, hạn chế ảnh hưởng đến sản xuất của người dân và giảm nguy cơ lún nền, sụt lún cũng như tác động của nước biển dâng.

Từ những kết quả nghiên cứu ban đầu, Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng cho phép ưu tiên nghiên cứu áp dụng phương án cầu cạn đối với các tuyến cao tốc triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030, nhất là tại các khu vực có nền đất yếu hoặc địa hình phức tạp. Bộ cũng khẳng định, đối với từng dự án cụ thể, các đơn vị tư vấn và chủ đầu tư sẽ phải tiếp tục phân tích, so sánh nhiều phương án để lựa chọn giải pháp đạt hiệu quả kinh tế - kỹ thuật tối ưu trong suốt vòng đời công trình.

Định hướng này đặc biệt được kỳ vọng phát huy hiệu quả tại Đồng bằng sông Cửu Long. Theo quy hoạch mạng lưới đường bộ giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, khu vực được quy hoạch 6 tuyến cao tốc với tổng chiều dài khoảng 1.256 km. Ngoài ra, tuyến cao tốc trục dọc phía Đông từ TP.HCM qua Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng cũng đang được nghiên cứu kéo dài thêm khoảng 110 km đến Cà Mau.

Hiện nay, Đồng bằng sông Cửu Long đã hoàn thành 311 km đường cao tốc và đang triển khai thi công thêm 336 km. Dự kiến đến cuối năm 2027, tổng chiều dài cao tốc đưa vào khai thác sẽ đạt khoảng 647 km. Như vậy, khu vực vẫn còn khoảng 719 km cao tốc chưa được đầu tư, trong đó khoảng 326 km dự kiến triển khai trước năm 2030 và khoảng 393 km tiếp tục nghiên cứu để đầu tư sau năm 2030.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, việc ưu tiên cầu cạn tại các vùng đất yếu không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn cát san lấp đang ngày càng khan hiếm mà còn hạn chế nguy cơ sạt lở, bảo vệ hệ sinh thái, duy trì dòng chảy tự nhiên và giảm chi phí bảo trì trong dài hạn. Dù cần nguồn vốn lớn hơn ở giai đoạn đầu, phương án này được cho là mang lại hiệu quả tổng thể cao hơn khi xét trên toàn bộ vòng đời của công trình.