Bắc Ninh từ thủ phủ điện tử đến trung tâm bán dẫn

Bắc Ninh đang đứng trước một bước chuyển quan trọng trong quá trình phát triển công nghiệp. Nếu giai đoạn trước được định hình bởi tốc độ thu hút đầu tư và sự lớn mạnh của ngành điện tử thì chặng đường tiếp theo đòi hỏi địa phương phải đi xa hơn trong chuỗi giá trị, từ sản xuất sang những công đoạn có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Lợi thế hiện nay là Bắc Ninh đã có sẵn một hệ sinh thái doanh nghiệp điện tử quy mô lớn, hệ thống khu công nghiệp ngày càng hoàn thiện và khả năng kết nối thuận lợi với các trung tâm kinh tế, logistics lớn của miền Bắc.

Theo ông Mai Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh, toàn tỉnh có gần 40 khu công nghiệp đã được phê duyệt chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư, với hạ tầng giao thông, cấp điện, cấp thoát nước thuận tiện. Hệ thống khu công nghiệp này đồng thời giữ vai trò kết nối quan trọng với tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, từ đó thuận lợi thông tuyến chiến lược tới các cảng biển, cửa khẩu và sân bay quốc tế. Đối với một địa phương có nền sản xuất phụ thuộc lớn vào hoạt động xuất nhập khẩu, đây là lợi thế trực tiếp đối với doanh nghiệp khi lựa chọn địa điểm đầu tư và tổ chức chuỗi cung ứng. Trong cách điều hành, Bắc Ninh xác định “lấy doanh nghiệp hiện hữu là trung tâm”, coi “thành công của doanh nghiệp là thành công của tỉnh”, qua đó đặt trọng tâm vào việc đồng hành và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư, kinh doanh tại địa phương.

Những lợi thế đó đang được phản ánh qua các chỉ tiêu kinh tế của tỉnh. Ngay trong năm đầu tiên sáp nhập, nhiều chỉ tiêu quan trọng như quy mô và tăng trưởng kinh tế (GRDP), thu hút đầu tư trong nước và FDI, kim ngạch xuất nhập khẩu, năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI)... nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước. Cùng với đó, hệ thống khu công nghiệp tiếp tục được quan tâm hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của các dự án công nghệ cao, tạo điều kiện cho Bắc Ninh chuyển dịch từ lợi thế sản xuất điện tử sang những ngành công nghiệp được xác định là cốt lõi, trong đó có bán dẫn.

Từ hệ sinh thái điện tử đến chuỗi giá trị bán dẫn

Quy mô và độ dày của hệ sinh thái công nghiệp hiện có là một trong những cơ sở quan trọng để Bắc Ninh tính tới bước đi mới. Toàn tỉnh sở hữu hàng nghìn dự án FDI với tổng vốn đăng ký hơn 50 tỷ USD, khoảng 1,28 nghìn doanh nghiệp trong lĩnh vực điện, điện tử và 33 dự án bán dẫn, phụ trợ. Cùng với hạ tầng, sự hiện diện của những tập đoàn đa quốc gia đang tạo nên mạng lưới sản xuất và cung ứng có khả năng kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu. Hana Micron Vina có dự án hơn 600 triệu USD, Micro Commercial Components đầu tư 90 triệu USD, Si Flex 299 triệu USD, trong khi Victory Giant Technology triển khai dự án bảng mạch chính xác cao với vốn đầu tư hơn 800 triệu USD. Foxconn và Goertek, những đối tác quen thuộc của Tập đoàn Apple tại Việt Nam, cũng đang tăng vốn và mở thêm nhà máy trong lĩnh vực điện tử, vi mạch bán dẫn tại tỉnh.

Trong bức tranh ấy, dự án của Amkor là một dấu mốc đáng chú ý khi cho thấy Bắc Ninh đang có khả năng tiếp nhận những dự án bán dẫn quy mô lớn. Tập đoàn Amkor, doanh nghiệp toàn cầu hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, lắp ráp, đóng gói và kiểm thử bán dẫn, có trụ sở chính tại Hoa Kỳ, đã xây dựng nhà máy của Công ty TNHH Amkor Technology Việt Nam tại Khu công nghiệp Yên Phong II-C từ năm 2021. Với vốn đầu tư 1,6 tỷ USD, nhà máy tạo việc làm cho hàng nghìn lao động với mức thu nhập cao và đang tiếp tục nâng công suất lên 3,6 tỷ sản phẩm/năm. Xa hơn quy mô một cơ sở sản xuất, doanh nghiệp kỳ vọng cơ sở tại Bắc Ninh sẽ trở thành một cứ điểm sản xuất lớn ở châu Á, đồng thời là trung tâm nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới, qua đó góp phần đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Tổng Giám đốc Công ty Kim Sung Hun đánh giá cao sự đồng hành, hỗ trợ của tỉnh trong quá trình đầu tư, kinh doanh tại địa phương và cho biết doanh nghiệp sẽ tiếp tục mở rộng sản xuất, đóng góp vào phát triển công nghệ cao của Bắc Ninh.

Những dự án như vậy không chỉ bổ sung vốn đầu tư cho địa phương mà còn cho thấy cấu trúc công nghiệp Bắc Ninh đang có thêm những lớp mới. Nếu điện tử tạo ra quy mô sản xuất và mạng lưới doanh nghiệp, thì bán dẫn mở ra khả năng tiếp cận những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Đây cũng là lý do tỉnh không chỉ đặt mục tiêu thu hút thêm dự án mà hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái đủ sức hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Theo ông Nguyễn Văn Phúc, Trưởng Ban Quản lý khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh, nếu công nghiệp điện tử là bệ phóng thì bán dẫn được xác định là một trong những hướng đi chiến lược để Bắc Ninh nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu thu hút mới 3-5 tập đoàn công nghệ lớn đầu tư nhà máy, R&D; có các doanh nghiệp thiết kế, chế tạo chip, đóng gói, kiểm thử bán dẫn; phát triển một số sản phẩm chuyên dụng và hướng tới doanh thu ngành bán dẫn hơn 3 tỷ USD/năm, với giá trị gia tăng từ 15-16%.

Không chỉ thu hút nhà máy, phải giữ được giá trị công nghệ

Tham vọng của Bắc Ninh được đặt trong một định hướng phát triển rộng hơn. Trong quy hoạch chung đô thị vừa được công bố, tỉnh được định hướng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, là một cực tăng trưởng kinh tế quan trọng của đất nước, đồng thời hình thành trung tâm bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu cả nước, hướng tới vươn tầm khu vực. Định hướng này đang được cụ thể hóa bằng các giải pháp về thu hút đầu tư, cải thiện môi trường kinh doanh, phát triển hạ tầng và chuẩn bị nguồn nhân lực.

Tại hội thảo về giải pháp đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm bán dẫn do Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ Bắc Ninh tổ chức tháng 7/2026, các chuyên gia cho rằng lợi thế về vị trí, hạ tầng và hệ sinh thái công nghiệp là điều kiện quan trọng nhưng chưa đủ. Bắc Ninh cần đẩy mạnh xúc tiến đầu tư có chọn lọc, hỗ trợ doanh nghiệp bán dẫn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tăng cường liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, đồng thời nghiên cứu tạo không gian phát triển chuyên biệt cho ngành bán dẫn trong các khu công nghiệp.

Ở góc độ cải thiện môi trường đầu tư, tỉnh tiếp tục áp dụng cơ chế “Luồng xanh 24 giờ”, “Luồng xanh 60%” nhằm rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính đối với các dự án trọng điểm, công nghệ cao. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, với những lợi thế nổi trội, Bắc Ninh có đầy đủ điều kiện hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo và công nghiệp công nghệ cao. Vì vậy, tỉnh cần tiếp tục ưu tiên thu hút các dự án bán dẫn, điện tử thế hệ mới, thiết bị thông minh, tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ chất lượng cao và R&D, đồng thời phát triển các khu công nghiệp thông minh gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Cùng với các chính sách thu hút đầu tư, Bắc Ninh đang ưu tiên phát triển bán dẫn tại những khu công nghiệp trọng điểm như Yên Phong, Quế Võ, Gia Bình, Quang Châu, Đình Trám, Vân Trung... với hạ tầng thiết yếu đáp ứng chuẩn quốc tế. Tỉnh đồng thời chú trọng đào tạo, thu hút đội ngũ nhân lực chất lượng cao, tập trung vào các khâu thiết kế, đóng gói và kiểm thử vi mạch bán dẫn, bởi đây là những mắt xích quan trọng nếu muốn nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị. Hệ thống tiện ích, dịch vụ chất lượng cao cũng được xác định là một phần của hạ tầng cần thiết để thu hút và giữ chân chuyên gia giỏi quốc tế.

Bài toán nhân lực vì thế được đặt song song với bài toán thu hút vốn. Bắc Ninh hỗ trợ về quỹ đất, giải phóng mặt bằng và thủ tục pháp lý để các trường đại học uy tín như Bách khoa Hà Nội, Ngoại thương, Tài nguyên và Môi trường... đặt cơ sở đào tạo tại địa phương. Đây được xem là bước đi nhằm hình thành nguồn cung nhân lực chất lượng cao tại chỗ, đáp ứng yêu cầu phát triển trung tâm bán dẫn trong tương lai.

Từ những gì đang có, Bắc Ninh đã vượt qua giai đoạn phải chứng minh sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư công nghiệp. Điều khó hơn ở phía trước là làm thế nào để dòng vốn đi cùng công nghệ, nhà máy đi cùng R&D và sự hiện diện của các tập đoàn lớn tạo ra cơ hội cho nguồn nhân lực, doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Nếu giải được bài toán đó, Bắc Ninh sẽ không chỉ là nơi hội tụ của các dự án FDI mà có thể trở thành điểm hội tụ của vốn, công nghệ và nhân lực chất lượng cao, hướng tới mô hình thành phố thông minh với trung tâm công nghiệp lõi.