Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Quyết định số 699/QĐ-BNNMT về việc thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho các doanh nghiệp trong hai năm 2025 và 2026. Chính sách này áp dụng đối với 110 cơ sở thuộc ba lĩnh vực có mức phát thải lớn gồm nhiệt điện, sản xuất sắt thép và sản xuất xi măng. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm chuẩn bị cho việc vận hành thị trường carbon trong nước, đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp kiểm soát và giảm lượng phát thải khí nhà kính.
Theo quyết định được công bố, tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm được phân bổ cho các cơ sở trong năm 2025 là 243.082.392 tấn CO2 tương đương (CO2tđ). Sang năm 2026, con số này tăng lên 268.391.454 tấn CO2tđ. Dù số lượng cơ sở được phân bổ chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số doanh nghiệp phát thải lớn, song nhóm này lại đóng góp tới khoảng 40% tổng lượng phát thải khí nhà kính của cả nước.
Trong tổng số 110 đơn vị tham gia thí điểm, ngành xi măng chiếm tỷ trọng lớn nhất với 51 cơ sở. Lĩnh vực nhiệt điện có 34 nhà máy được phân bổ hạn ngạch, trong khi ngành sản xuất sắt thép có 25 cơ sở sản xuất thép thô nằm trong danh sách. Các doanh nghiệp này đều nằm trong nhóm cơ sở phát thải lớn và thuộc danh mục 2.166 cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo quy định do Thủ tướng Chính phủ ban hành trước đó.
Ở lĩnh vực nhiệt điện, nhiều nhà máy lớn đã được xác định hạn ngạch phát thải cụ thể cho từng năm. Chẳng hạn, Công ty Cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh được phân bổ 11.097.421 tấn CO2 tương đương trong năm 2025 và tăng lên 12.157.533 tấn trong năm 2026. Nhà máy nhiệt điện Mông Dương do Công ty TNHH Điện lực AES Mông Dương vận hành có hạn ngạch lần lượt là 12.190.431 tấn trong năm 2025 và 13.354.978 tấn trong năm 2026.
Một số dự án nhiệt điện quy mô lớn khác cũng nằm trong danh sách phân bổ. Nhà máy nhiệt điện BOT Vĩnh Tân 1 của Công ty TNHH Điện lực Vĩnh Tân 1 được giao hạn ngạch 11.856.608 tấn CO2 tương đương cho năm 2025 và 12.989.265 tấn cho năm 2026. Trong khi đó, Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 2 thuộc Công ty Nhiệt điện Vĩnh Tân (chi nhánh của Tổng công ty Phát điện 3) được phân bổ 10.530.658 tấn CO2 tương đương trong năm 2025 và 11.536.648 tấn trong năm 2026.
Ở lĩnh vực sản xuất thép, các doanh nghiệp quy mô lớn cũng được giao hạn ngạch phát thải cụ thể. Công ty TNHH Gang Thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh được phân bổ 13.666.930 tấn CO2 tương đương trong năm 2025 và tăng lên 15.932.703 tấn trong năm 2026. Trong khi đó, Công ty Cổ phần Thép Hòa Phát Dung Quất có hạn ngạch 11.218.848 tấn CO2 tương đương cho năm 2025 và 13.078.765 tấn trong năm 2026.
Theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phải thực hiện nghĩa vụ nộp trả hạn ngạch phát thải theo quy định tại Điều 19 của Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn. Quy định này đã được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 16 Điều 1 của Nghị định số 119/2025/NĐ-CP nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động quản lý phát thải.
Việc phân bổ hạn ngạch không chỉ nhằm kiểm soát lượng khí nhà kính phát ra từ các ngành công nghiệp nặng mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là hình thành thị trường carbon trong nước. Khi cơ chế này được vận hành đầy đủ, các doanh nghiệp có thể giao dịch hạn ngạch phát thải, qua đó khuyến khích những đơn vị giảm phát thải hiệu quả và tạo động lực cho đầu tư công nghệ sạch.
Ông Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn thuộc Cục Biến đổi khí hậu, cho biết quá trình thí điểm phân bổ hạn ngạch được thực hiện với sự phối hợp của Bộ Xây dựng và Bộ Công Thương. Ba lĩnh vực được lựa chọn thí điểm gồm nhiệt điện, sản xuất sắt thép và sản xuất xi măng – những ngành có lượng phát thải lớn và đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu công nghiệp.
Theo ông Huy, mặc dù số lượng cơ sở tham gia thí điểm chỉ là 110 doanh nghiệp nhưng nhóm này hiện chiếm tới khoảng 40% tổng phát thải khí nhà kính của Việt Nam. Do đó, việc đưa các cơ sở này vào cơ chế phân bổ hạn ngạch sẽ tạo nền tảng để thị trường carbon trong nước sớm hình thành và vận hành hiệu quả.
Trong thời gian tới, Cục Biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục triển khai các bước thí điểm và hoàn thiện phương pháp phân bổ hạn ngạch, đồng thời nâng cao độ chính xác của hoạt động kiểm kê khí nhà kính tại doanh nghiệp. Mục tiêu là bảo đảm sự minh bạch, công bằng giữa các đơn vị khi tham gia thị trường carbon, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động thích ứng với các quy định giảm phát thải trong tương lai.
