Vàng xanh từ những phụ phẩm nông nghiệp

Sợi dứa – vật liệu xanh nhiều tiềm năng

Xã Ngọc Liên, tỉnh Thanh Hóa, nơi được mệnh danh là thủ phủ dứa của xứ Thanh, những ngày vào vụ thu hoạch luôn nhộn nhịp người xe ra vào. Trên các triền đồi, từng xe dứa vàng ươm nối nhau rời ruộng, để lại phía sau những bẹ lá dài, sắc nhọn phủ kín mặt đất. Nhiều năm trước, lớp lá ấy bị xem là thứ bỏ đi, chất thành đống rồi đốt ngay tại ruộng. Nhưng giờ đây, chính những phụ phẩm từng bị lãng quên ấy lại đang mở ra một hướng đi mới cho người nông dân.

Tại xưởng sơ chế của HTX Dịch vụ nông nghiệp và Giống cây trồng Đồng Tâm (HTX Đồng Tâm), những bó lá dứa được công nhân đưa vào máy tách sợi. Sau vài công đoạn, từ lớp bẹ lá thô ráp hiện ra những sợi tơ óng ánh, mềm và dai. Đây là nguyên liệu được nhiều doanh nghiệp quan tâm để sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ, dệt may và các sản phẩm thân thiện môi trường.

Theo người dân địa phương, trước đây sau mỗi vụ thu hoạch, lượng lá dứa tồn lại trên ruộng rất lớn. Nếu thuê nhân công dọn dẹp sẽ phát sinh thêm chi phí, còn đốt bỏ thì gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân xung quanh. Nay khi có đơn vị thu mua hoặc tổ chức thu gom để tách sợi, người dân vừa giảm được công xử lý đồng ruộng vừa có thêm khoản thu nhập đáng kể.

Không chỉ giúp tăng giá trị cho cây dứa, việc tận dụng lá còn tạo việc làm cho nhiều lao động nông thôn. Tại HTX Đồng Tâm, nhiều phụ nữ trung niên tranh thủ thời gian để tham gia tước lá, kéo sợi và phơi sợi. Công việc không quá nặng nhọc nhưng mang lại nguồn thu khá ổn định.

Bà Nguyễn Thị Hòa, một lao động tại địa phương cho biết, trước đây sau mùa vụ bà thường phải đi làm thuê nhiều nơi để kiếm thêm thu nhập. Từ khi HTX mở xưởng tách sợi, bà có thể làm việc gần nhà, vừa chăm sóc gia đình vừa có thêm tiền trang trải cuộc sống. Mỗi ngày làm đều tay, bà có thể kiếm được vài trăm nghìn đồng.

Điểm đặc biệt của sợi dứa là độ bền cao, khả năng phân hủy sinh học tốt và thân thiện với môi trường. Sau khi được tách khỏi lá, sợi sẽ trải qua các công đoạn làm sạch, phơi khô rồi đưa đi xử lý để phục vụ sản xuất. So với nhiều loại sợi tổng hợp, sợi dứa được đánh giá có tiềm năng lớn trong xu hướng tiêu dùng xanh đang ngày càng phổ biến trên thế giới.

Hiện nay, loại sợi này được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như dệt vải, sản xuất túi xách, dây thủ công, đồ trang trí... Một số doanh nghiệp còn nghiên cứu kết hợp sợi dứa với cotton hoặc các loại sợi tự nhiên khác để tạo ra sản phẩm thời trang bền vững, đáp ứng nhu cầu của thị trường quốc tế.

Hướng đi cho kinh tế tuần hoàn ở nông thôn

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, việc tận dụng lá dứa còn góp phần giải quyết bài toán môi trường tại các vùng chuyên canh nông nghiệp. Trước đây, sau mỗi vụ thu hoạch, lượng lá tồn dư bị đốt bỏ gây khói bụi, làm ô nhiễm không khí và ảnh hưởng đến đất canh tác. Nay khi lá dứa được thu gom để tái sử dụng, lượng rác thải nông nghiệp giảm đi đáng kể.

Đây cũng được xem là mô hình kinh tế tuần hoàn hiệu quả trong nông nghiệp hiện đại. Thay vì bỏ đi phụ phẩm sau thu hoạch, người dân có thể tận dụng để tạo ra sản phẩm mới có giá trị cao hơn. Mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn nâng cao ý thức sản xuất xanh, giảm tác động tiêu cực đến môi trường.

Tại nhiều địa phương trồng dứa, chính quyền và các HTX đang từng bước xây dựng chuỗi liên kết từ khâu thu gom nguyên liệu đến sơ chế và tiêu thụ sản phẩm. Một số doanh nghiệp đã tìm đến các vùng nguyên liệu để ký hợp đồng thu mua sợi dứa lâu dài, tạo đầu ra ổn định cho người dân.

Theo đại diện HTX Đồng Tâm, điều khó khăn nhất hiện nay là công nghệ chế biến sâu và thị trường tiêu thụ chưa thật sự rộng mở. Phần lớn sản phẩm mới dừng ở mức sơ chế nguyên liệu nên giá trị mang lại chưa cao. Tuy nhiên, với xu hướng sử dụng vật liệu thân thiện môi trường ngày càng tăng, tiềm năng phát triển của sợi dứa vẫn còn rất lớn.

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng để mô hình này phát triển bền vững cần có thêm chính sách hỗ trợ về vốn, chuyển giao công nghệ và đào tạo lao động. Khi có sự tham gia đồng bộ giữa nông dân, HTX, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, việc khai thác phụ phẩm nông nghiệp mới thực sự tạo nên chuỗi giá trị khép kín.

Không riêng lá dứa, nhiều loại phụ phẩm khác trong nông nghiệp như rơm rạ, thân ngô, xơ chuối hay bã mía cũng đang được nghiên cứu để sản xuất vật liệu sinh học, phân hữu cơ và hàng thủ công mỹ nghệ. Điều này cho thấy nông nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tạo ra lương thực mà còn có thể cung cấp nguồn nguyên liệu lớn cho các ngành công nghiệp xanh.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm thân thiện với môi trường, những vật liệu tự nhiên như sợi dứa đang mở ra nhiều cơ hội phát triển đầy tiềm năng. Sợi tơ được chiết xuất từ lá dứa không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần giảm thiểu lãng phí, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững.