Triển vọng từ mô hình trồng dưa chuột liên kết tại xã biên giới Hương Xuân

Những ngày này, các hộ dân trong THT trồng dưa chuột liên kết tại xã Hương Xuân đang tất bật thu hoạch dưa chuột. Mới lần đầu triển khai mô hình này nhưng bước đàu đã mang lại những tín hiệu tích cực cho cả chính quyền địa phương và cả người dân.

Đầu năm 2026, Tổ hợp tác trồng dưa chuột thôn Vĩnh Giang (xã Hương Xuân, tỉnh Hà Tĩnh) triển khai sản xuất trên diện tích gần 2 ha với 10 hộ tham gia. Trước khi xuống giống, các hộ dân đã được tổ chức tham quan, học tập kinh nghiệm tại những mô hình trồng dưa hiệu quả, đồng thời được tập huấn kỹ thuật từ khâu làm đất, chọn giống đến chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Các hộ thống nhất sử dụng cùng một loại giống, bố trí thời vụ đồng loạt và áp dụng chung quy trình chăm sóc nhằm đảm bảo cây sinh trưởng đồng đều, thuận lợi cho thu hoạch và tiêu thụ.

Ông Đặng Văn Khanh - Tổ trưởng THT trồng dưa chuột thôn Vĩnh Giang cho biết: Dưa chuột là cây trồng ngắn ngày, chỉ sau hơn một tháng trồng đã bắt đầu cho thu hoạch. Người trồng dưa chúng tôi yên tâm sản xuất hơn khi toàn bộ sản phẩm được doanh nghiệp ký kết bao tiêu. Lần đầu tiên chúng tôi không còn phải lo lắng về đầu ra. Nhờ được liên kết tiêu thụ, các thành viên trong THT chúng tôi mạnh dạn đầu tư, tập trung chăm sóc để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Sau một thời gian triển khai, mô hình đã bước đầu đã ghi nhận những tín hiệu khả quan, sản lượng ước đạt khoảng 3 tấn mỗi ngày. Sau khi trừ chi phí, mỗi hộ tham gia có thể thu về khoảng 6 triệu đồng trong vụ đầu tiên, cao hơn so với các cây trồng truyền thống. Đáng chú ý, từ những vụ tiếp theo, lợi nhuận dự kiến sẽ tăng do người dân không phải đầu tư lại hệ thống giàn lưới. Điều này tạo động lực để bà con tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất.

Để đảm bảo năng suất và chất lượng, các hộ dân tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật. Ruộng dưa được làm đất kỹ, lên luống cao, bố trí mật độ hợp lý nhằm tạo độ thông thoáng cho cây phát triển. Cây dưa được trồng theo giàn, thường xuyên tỉa nhánh, định hướng thân leo, kết hợp bón phân hữu cơ và bổ sung dinh dưỡng hợp lý. Ngoài ra, việc phủ bạt nilon giúp giữ ẩm, hạn chế cỏ dại và giảm công lao động. Các hộ cũng hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật, ưu tiên biện pháp sinh học nhằm hướng tới sản xuất an toàn.

Vừa thu hoạch dưa, bà Phan Thị Mỹ, thành viên tổ hợp tác vừa chia sẻ: Việc liên kết sản xuất giúp chúng tôi khắc phục tình trạng canh tác nhỏ lẻ trước đây. Bà con cùng áp dụng chung kỹ thuật nên việc quản lý sâu bệnh thuận lợi hơn, chi phí đầu vào giảm. Vụ dưa này, thời gian đầu giá cả có xuống nhưng càng về cuối vụ giá dưa lên nên người dân chúng tôi cũng phấn khởi hơn.

Giống dưa được trồng tại xã Hương Xuân là dưa leo “Tài Lộc”,  khá phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng ở địa phương nên giúp cây sinh trưởng tốt và cho năng suất cao. Năng suất trung bình đạt khoảng 60 tấn/ha, quả dưa phát triển đồng đều, mẫu mã đẹp, đáp ứng yêu cầu thị trường.

Không chỉ mang lại thu nhập trực tiếp cho các hộ tham gia, mô hình còn tạo việc làm thời vụ cho lao động địa phương. Trên diện tích gần 2 ha, mô hình tạo khoảng 300 ngày công lao động với mức thu nhập 200 nghìn đồng/ngày. Thời gian thu hoạch dự kiến kéo dài từ 45 - 60 ngày, giúp bà con có nguồn thu ổn định.

Bà Nguyễn Thị Hằng - Giám đốc HTX Sản xuất - Kinh doanh tổng hợp Nhật Hằng (đơn vị liên kết tiêu thụ) chia sẻ: Mô hình được triển khai theo chuỗi liên kết từ đầu vào đến đầu ra. Chúng tôi phối hợp cung ứng giống, vật tư, tập huấn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, giúp nông dân yên tâm đầu tư sản xuất. Cách làm này giảm chi phí, hạn chế rủi ro thị trường và đảm bảo chất lượng nông sản.

Để triển khai mô hình, UBND xã Hương Xuân đã tổ chức cho người dân tham quan học tập kinh nghiệm, đồng thời ký kết hợp tác với doanh nghiệp nhằm đảm bảo đầu ra ổn định. Tổ hợp tác trồng dưa chuột với 10 thành viên được thành lập, trực tiếp sản xuất theo quy trình kỹ thuật hướng VietGAP.

Ông Trần Đình Tâm - Trưởng phòng kinh tế UBND xã Hương Xuân cho biết: Việc đưa cây dưa chuột vào sản xuất giúp đa dạng hóa cây trồng ở địa phương. Giúp nâng cao thu nhập cho người dân và mở ra hướng phát triển kinh tế nông thôn bền vững. Với thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao và thị trường ổn định, cây dưa chuột có thể trở thành cây trồng chủ lực trong vụ đông tại địa phương.

Từ những kết quả bước đầu, mô hình trồng dưa chuột liên kết tại xã Hương Xuân đang mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở vùng biên. Khi người dân, chính quyền và doanh nghiệp cùng đồng hành, những diện tích đất màu kém hiệu quả trước đây dần trở thành vùng sản xuất mang lại giá trị kinh tế cao hơn. Đây được xem là tiền đề để địa phương tiếp tục nhân rộng mô hình, hướng tới phát triển nông nghiệp an toàn, bền vững và nâng cao đời sống người dân.