Từ đô thị đơn tâm đến siêu đô thị đa cực
TP.HCM đang lấy ý kiến phản biện xã hội đối với Đề án Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Quy hoạch được xây dựng trên toàn bộ địa giới hành chính thành phố sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, với diện tích khoảng 6.772,59 km², gồm 168 đơn vị hành chính cấp xã và đặc khu Côn Đảo.
Điểm mới nổi bật của dự thảo chính là định hướng chuyển TP.HCM từ mô hình đô thị đơn tâm sang cấu trúc siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng. Theo đó, thành phố hướng tới trở thành siêu đô thị quốc tế, giữ vai trò trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, logistics, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế biển và văn hóa sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Theo lộ trình, đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 14.000 USD, kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP và hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị.
Đến năm 2045, thành phố hướng tới vị thế trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, logistics, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu châu Á, đồng thời cơ bản hoàn thiện cấu trúc siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng.
Tầm nhìn đến năm 2075 và các giai đoạn tiếp theo hướng tới một TP.HCM toàn cầu, thông minh, hiện đại, có chất lượng sống cao và khả năng thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Mô hình phát triển được đặt trên nền tảng dữ liệu, hạ tầng xanh - xanh dương, hướng tới cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội, bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường.
Để cụ thể hóa định hướng này, dự thảo quy hoạch xác lập cấu trúc “5 cực động lực - 5 hệ liên kết chiến lược - 10 vùng quản trị phát triển”.
Lõi Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm được xác định là trung tâm quản trị, tài chính và dịch vụ toàn cầu. Phía Đông trở thành cực đổi mới sáng tạo; phía Bắc là cực công nghiệp - logistics; phía Nam là cực cảng biển - thương mại tự do - năng lượng; còn Vũng Tàu - Long Hải - Hồ Tràm được định hướng trở thành cực biển - du lịch.
Cấu trúc này nhằm phân bổ lại các động lực phát triển trên quy mô toàn thành phố, tạo thêm các trung tâm tăng trưởng có tính bổ trợ, đồng thời giảm áp lực tập trung vào khu vực đô thị lõi.
Kết nối không gian, mở rộng dư địa tăng trưởng
Không gian phát triển của TP.HCM được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với các địa phương trong vùng. Quy hoạch định hướng hình thành các hành lang liên kết từ Mộc Bài, Củ Chi, Hóc Môn qua lõi trung tâm, Thủ Đức, Dĩ An, Thuận An, Biên Hòa đến Phú Mỹ, Cái Mép.
Cùng với đó, trục Đông - Tây kết nối Đồng bằng sông Cửu Long với Cần Giờ, Vũng Tàu, Côn Đảo và sân bay Long Thành. Các hành lang này được kỳ vọng tăng khả năng kết nối giữa các trung tâm sản xuất, đô thị, cảng biển, logistics và dịch vụ, qua đó mở rộng không gian kinh tế của thành phố.
Kinh tế biển, logistics và công nghiệp công nghệ cao được xác định là những lĩnh vực có vai trò quan trọng trong cấu trúc phát triển mới. Cần Giờ được định hướng trở thành không gian sinh thái biển và cảng trung chuyển quốc tế. Cái Mép - Thị Vải, Phú Mỹ, Long Sơn tập trung phát triển cảng biển, logistics, công nghiệp và năng lượng.
Ở phía biển, Vũng Tàu - Long Hải - Hồ Tràm được định hướng phát triển du lịch biển, trong khi Côn Đảo phát triển theo mô hình đảo xanh, đảo thông minh, gắn với bảo tồn hệ sinh thái và di sản.
Quy hoạch cũng mở rộng không gian cho những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, tài chính quốc tế, năng lượng sạch và công nghiệp công nghệ cao.
Cùng với tổ chức lại không gian kinh tế, hệ thống hạ tầng được định hướng phát triển theo mô hình đa tầng, gồm mặt đất, không gian ngầm, không gian trên cao và hạ tầng số. Thành phố ưu tiên phát triển đường sắt đô thị, đường vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay và logistics, đồng thời đầu tư hạ tầng dữ liệu, trung tâm dữ liệu, AI, IoT và bản sao số đô thị.
Hệ thống quản trị đô thị thông minh được xem là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý quy hoạch, hạ tầng và dịch vụ công. Việc ứng dụng dữ liệu theo thời gian thực được kỳ vọng hỗ trợ thành phố điều hành hiệu quả hơn khi quy mô đô thị và dân số tiếp tục gia tăng.
Song song với mở rộng không gian phát triển, dự thảo quy hoạch đặt yêu cầu kiểm soát chặt việc sử dụng đất và bảo vệ các không gian sinh thái có giá trị. Sông, biển, rừng ngập mặn, đất nông nghiệp có giá trị cùng các vùng sinh thái nhạy cảm được định hướng quản lý theo những yêu cầu riêng.
Với dân số dự báo khoảng 22-23 triệu người vào năm 2050, dân số quy đổi có thể đạt 27,8 triệu người, quy hoạch tổng thể vì vậy không đơn thuần là bài toán phân bổ đất đai và xây dựng hạ tầng. Đây là cơ sở để TP.HCM định hình lại cấu trúc không gian, tổ chức các cực tăng trưởng và tạo nền tảng cho quá trình phát triển trong nhiều thập kỷ.
Trước đó, Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM đã ban hành Kết luận về dự thảo Đề cương Quy hoạch tổng thể Thành phố thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Thành ủy thống nhất cao với đề xuất của Đảng ủy UBND Thành phố và giao Đảng ủy UBND Thành phố khẩn trương rà soát, hoàn thiện Đề cương, bảo đảm chất lượng và tính khả thi.
