Tái lập thế cân bằng trong sóng gió thị trường chè toàn cầu
Quý I/2026 khép lại với bức tranh thị trường chè thế giới nhiều gam màu đối lập, khi cung - cầu liên tục biến động dưới tác động của thời tiết và chiến lược điều chỉnh từ các quốc gia sản xuất lớn. Những thay đổi này không chỉ phản ánh tính chu kỳ của ngành mà còn cho thấy sự mong manh của trạng thái cân bằng trên quy mô toàn cầu.
Diễn biến nguồn cung ghi nhận sự phân hóa rõ rệt giữa các khu vực. Tại Ấn Độ, một trong những quốc gia sản xuất chè lớn nhất thế giới, sản lượng trong tháng 2/2026 giảm sâu xuống còn 16,65 nghìn tấn, tương đương mức sụt giảm 34,45% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chủ yếu đến từ điều kiện thời tiết không thuận lợi kết hợp với chu kỳ nghỉ Đông tại các vùng trồng chè phía Bắc, khi cây chè bước vào giai đoạn gần như không cho thu hoạch.
Mức giảm đặc biệt nghiêm trọng tại các vùng trọng điểm. Assam chỉ đạt 0,41 nghìn tấn, giảm tới 65%, trong khi Tây Bengal cũng ghi nhận mức sụt giảm hơn 61%, xuống còn 3,63 nghìn tấn. Tổng thể khu vực Bắc Ấn Độ vì vậy chứng kiến sản lượng giảm gần 62%, cho thấy tác động lan rộng của yếu tố mùa vụ và khí hậu.
Ở phía Nam, tình hình có phần bớt căng thẳng hơn nhưng vẫn không tránh khỏi xu hướng suy giảm. Sản lượng chè đạt 12,54 nghìn tấn, thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy áp lực nguồn cung không còn mang tính cục bộ mà đã lan tỏa trên diện rộng, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng.
Trái ngược với bức tranh ảm đạm tại Ấn Độ, Sri Lanka lại ghi nhận tín hiệu phục hồi. Sản lượng chè tháng 2/2026 đạt gần 18 nghìn tấn, tăng hơn 15% so với cùng kỳ. Tính chung hai tháng đầu năm, sản lượng của quốc gia này đạt 38,68 nghìn tấn, tăng nhẹ so với năm trước. Dù vậy, nếu so với nền cao của năm 2024, mức phục hồi này vẫn chưa đủ mạnh để khẳng định xu hướng tăng trưởng bền vững.
Sự đối lập giữa hai trung tâm sản xuất lớn cho thấy thị trường chè toàn cầu đang ở trạng thái cân bằng mong manh. Nguồn cung suy giảm từ Ấn Độ phần nào được bù đắp bởi sự cải thiện từ Sri Lanka, nhưng chưa đủ để tạo ra một nền tảng ổn định dài hạn.
Xuất khẩu chè Việt Nam chuyển hướng thị trường, giữ nhịp giá trị
Trong bối cảnh biến động chung, hoạt động xuất khẩu chè của Việt Nam trong quý I/2026 duy trì quy mô tương đối ổn định về giá trị, dù khối lượng có xu hướng giảm nhẹ. Tổng lượng xuất khẩu đạt 25.699 tấn, tương ứng 43 triệu USD, giảm 4,3% về sản lượng và gần như đi ngang về kim ngạch so với cùng kỳ năm trước.
Riêng tháng 3/2026, xuất khẩu ghi nhận tín hiệu phục hồi theo tháng khi đạt 7.527 tấn, trị giá 11,84 triệu USD, tăng mạnh so với tháng trước. Tuy nhiên, nếu so với cùng kỳ, mức giảm vẫn còn đáng kể, cho thấy xu hướng phục hồi chưa thực sự bền vững.
Một điểm sáng nằm ở giá xuất khẩu. Bình quân trong quý I/2026 đạt 1.673 USD/tấn, tăng 4,5% so với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này cho thấy nỗ lực nâng cao giá trị sản phẩm, bù đắp phần nào sự sụt giảm về sản lượng.
Đáng chú ý, cơ cấu thị trường xuất khẩu tiếp tục có sự thay đổi rõ rệt. Pakistan - từng là thị trường chủ lực chứng kiến mức sụt giảm mạnh, với lượng xuất khẩu giảm hơn 70%, kéo theo tỷ trọng suy giảm đáng kể. Sự co hẹp này buộc doanh nghiệp phải đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu thị trường.
Ở chiều ngược lại, nhiều thị trường mới nổi ghi nhận tăng trưởng ấn tượng. Xuất khẩu sang Ấn Độ, Philippines và UAE đều tăng mạnh cả về lượng lẫn giá trị, trong đó UAE nổi bật với mức tăng gần gấp ba về kim ngạch. Điều này phản ánh xu hướng chủ động mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào các đối tác truyền thống.
Bên cạnh đó, các thị trường như Đài Loan, Hoa Kỳ và Nga tiếp tục duy trì vai trò ổn định. Đây là những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và đa dạng sản phẩm, tạo điều kiện cho chè Việt Nam phát triển theo hướng giá trị gia tăng.
Trong số này, Hoa Kỳ nổi lên như một điểm sáng. Chỉ trong tháng 1/2026, lượng chè nhập khẩu từ Việt Nam vào thị trường này đạt 519 tấn, tăng mạnh cả về sản lượng lẫn giá trị. Thị phần của Việt Nam tại đây cũng được cải thiện đáng kể, dù vẫn còn khiêm tốn so với các đối thủ lớn như Argentina hay Trung Quốc.
Đáng lưu ý, giá nhập khẩu chè tại Hoa Kỳ đang có xu hướng tăng, trong đó giá chè Việt Nam cũng cải thiện tương ứng. Tuy nhiên, cạnh tranh trên thị trường này ngày càng gay gắt, không chỉ về giá mà còn về tiêu chuẩn chất lượng và năng lực xây dựng thương hiệu.
Những biến động trong quý đầu năm cho thấy ngành chè Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc sâu hơn. Việc đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng và phát triển các dòng sản phẩm giá trị cao, đặc biệt là chè hữu cơ và chế biến sâu, đang trở thành hướng đi tất yếu.
Trong bối cảnh lợi thế về sản lượng dần mất đi vai trò quyết định, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng thương hiệu sẽ là yếu tố then chốt giúp chè Việt Nam duy trì vị thế và mở rộng thị phần trên thị trường toàn cầu.
