Tài khoản thanh toán ngừng giao dịch dài hạn có thể bị đưa ra khỏi hệ thống

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phát triển mạnh, Ngân hàng Nhà nước đang đề xuất bổ sung quy định mới nhằm xử lý các tài khoản ngân hàng không còn hoạt động trong thời gian dài. Theo dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, các tài khoản không phát sinh giao dịch trong thời gian từ 3 năm trở lên có thể bị ngân hàng chủ động đóng nếu giữa hai bên chưa có thỏa thuận khác.

Đề xuất được đưa ra xuất phát từ thực tế hiện nay tồn tại số lượng lớn tài khoản thanh toán đã mở hợp pháp nhưng chủ sở hữu không còn nhu cầu sử dụng hoặc bỏ quên trong nhiều năm. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng ghi nhận tình trạng một số tài khoản nặc danh, tài khoản mạo danh được mở bằng giấy tờ cũ hoặc giấy tờ giả, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng cho các hoạt động vi phạm pháp luật.

Theo nội dung dự thảo, thời gian 3 năm được tính kể từ lần giao dịch cuối cùng của chủ tài khoản. Sau thời hạn này, ngân hàng có quyền thực hiện thủ tục đóng tài khoản nếu không có quy định riêng trong thỏa thuận đã ký với khách hàng. Đây được xem là cơ sở pháp lý để các tổ chức tín dụng xử lý những tài khoản tồn tại kéo dài nhưng không còn được sử dụng.

Hiện nay, các trường hợp được phép đóng tài khoản thanh toán chủ yếu gồm khách hàng chủ động yêu cầu và đã hoàn tất nghĩa vụ liên quan; chủ tài khoản qua đời hoặc bị tòa án tuyên bố đã chết; tổ chức chấm dứt hoạt động; hoặc tài khoản vi phạm các quy định cấm trong quá trình sử dụng. Tuy nhiên, đối với những tài khoản bị bỏ không trong thời gian dài mà chưa có thỏa thuận xử lý từ trước, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa có cơ chế giải quyết cụ thể.

Ngân hàng Nhà nước cho biết trong quá trình mở tài khoản, pháp luật cho phép ngân hàng và khách hàng tự thỏa thuận về cách thức xử lý tài khoản không hoạt động kéo dài. Dù vậy, với nhiều tài khoản được mở từ nhiều năm trước, nội dung này chưa được đề cập trong hợp đồng. Chính khoảng trống pháp lý đó khiến việc xử lý các tài khoản “ngủ đông” gặp nhiều khó khăn.

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là quy định về số dư còn lại sau khi tài khoản bị đóng. Theo đó, ngân hàng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài vẫn phải tiếp tục theo dõi khoản tiền còn lại và có trách nhiệm hoàn trả cho người có quyền thụ hưởng hợp pháp khi có yêu cầu. Việc xử lý số dư này cũng phải tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành, bảo đảm quyền lợi của khách hàng không bị ảnh hưởng.

Để xây dựng đề xuất, Ngân hàng Nhà nước đã tham khảo kinh nghiệm quản lý của nhiều quốc gia. Tại Mỹ, các tài khoản không phát sinh giao dịch trong khoảng từ 3 đến 5 năm thường được xếp vào nhóm tài khoản không hoạt động. Sau một thời gian nhất định, số dư trong các tài khoản này có thể được chuyển giao cho cơ quan quản lý tài sản vô chủ của tiểu bang để lưu giữ. Chủ sở hữu vẫn có quyền yêu cầu nhận lại tiền khi hoàn tất thủ tục xác minh theo quy định.

Trong khi đó, tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), tài khoản không có giao dịch hoặc không có liên hệ từ khách hàng trong thời gian trên 3 năm sẽ được đưa vào diện theo dõi đặc biệt. Nếu tiếp tục không hoạt động trong nhiều năm tiếp theo, ngân hàng có thể tiến hành đóng tài khoản và xử lý số dư theo cơ chế quản lý của quốc gia này.

Đề xuất mới được đưa ra trong bối cảnh quy mô thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đang tăng trưởng mạnh. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước công bố đầu năm nay, gần 87% người trưởng thành đã sở hữu tài khoản ngân hàng, trong đó khoảng 33% có tiền gửi tiết kiệm trong vòng một năm gần đây. Số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt cũng tăng gần 59% mỗi năm, vượt xa tốc độ tăng trưởng theo kế hoạch đề ra.

Trong chiến lược tài chính toàn diện quốc gia, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 95% người từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản thanh toán. Đồng thời, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt dự kiến đạt mức gấp 30 lần GDP và tỷ lệ người trưởng thành có tiền gửi tiết kiệm tiếp tục được duy trì ở mức cao.

Với xu hướng số hóa ngày càng mạnh mẽ của ngành ngân hàng, việc bổ sung cơ chế xử lý các tài khoản không hoạt động trong thời gian dài được đánh giá là bước đi cần thiết. Không chỉ giúp hệ thống tín dụng quản lý hiệu quả hơn lượng tài khoản tồn đọng, quy định mới còn góp phần giảm thiểu nguy cơ phát sinh các hành vi gian lận, lừa đảo liên quan đến những tài khoản bị bỏ quên trong nhiều năm.