“Siết” điều kiện chuyển nhượng nhà ở xã hội

Tại dự thảo luật Nhà ở (sửa đổi), Chính phủ đề xuất sau 5 năm kể từ ngày đã thanh toán đủ tiền, bên mua nhà ở xã hội chỉ được bán lại nhà cho đối tượng thuộc trường hợp được mua nhà ở xã hội hoặc cho chủ đầu tư, với giá bán tối đa bằng giá trong hợp đồng mua bán ban đầu với chủ đầu tư dự án. Quy định này được kỳ vọng nhằm ngăn nguy cơ trục lợi chính sách nhà ở xã hội.

Đối với nhà ở xã hội theo hình thức thuê mua, dự thảo cũng đề xuất thay đổi điều kiện chuyển nhượng. Thay vì được chuyển nhượng tự do sau 5 năm như quy định hiện hành, người thuê mua nếu không còn nhu cầu sử dụng có thể phải chấm dứt hợp đồng và trả lại nhà.

Đồng thời, các giao dịch bán, cho thuê mua và cho thuê nhà ở xã hội dự kiến phải được cập nhật vào hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, phát triển nhà ở xã hội cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, gắn với khả năng triển khai và điều kiện thụ hưởng của người dân. Mục tiêu của đề xuất là đảm bảo nhà ở xã hội phục vụ đúng đối tượng trong suốt vòng đời sử dụng, không chỉ ở khâu phân phối ban đầu.

Nhà ở xã hội là loại hình được Nhà nước hỗ trợ về nhiều mặt như đất đai, tín dụng, thuế. Vì vậy cần có cơ chế kiểm soát phù hợp để tránh tình trạng lợi dụng chính sách, đảm bảo công bằng cho những người thực sự có nhu cầu. 

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cho rằng quy định về bán, cho thuê nhà ở xã hội theo hướng trong trường hợp bán lại chỉ được bán, cho thuê mua đối với đúng đối tượng nhằm mục tiêu tiết kiệm nguồn lực đất đai, các đối tượng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội sẽ có cơ hội tiếp cận với quỹ nhà ở này hơn, đồng thời đảm bảo ý nghĩa của chính sách an sinh xã hội.

Liên quan đến vấn đề này, đại diện Viện Nghiên cứu thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) nhìn nhận nhà ở xã hội vẫn xuất hiện tình trạng đầu cơ, nhiều người mua không phải để ở mà sang nhượng kiếm lời, đẩy giá lên cao và khiến người có nhu cầu thực khó tiếp cận, làm méo mó thị trường và tước đi cơ hội của người thu nhập thấp.

Để khắc phục, ngoài việc tăng cường thanh tra, xử phạt cả chủ đầu tư bán sai đối tượng lẫn người dân chuyển nhượng trái phép, đại diện VARS IRE bày tỏ quan điểm, Nhà nước cũng cần có khung pháp lý quy định rõ việc bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm sở hữu.

Trong khi đó, theo Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), Luật Nhà ở hiện hành yêu cầu trong thời gian 5 năm, người mua nhà ở xã hội nếu không còn nhu cầu, muốn bán nhà phải bán cho người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội hoặc bán lại cho chủ đầu tư với giá ghi trên hợp đồng. Tuy nhiên trên thực tế vẫn có tình trạng lách luật bằng giao dịch hai giá, giá theo hợp đồng và tiền chênh lệch bên ngoài, không ai kiểm soát được. 

Chủ tịch HoREA ông Lê Hoàng Châu ủng hộ chủ trương chống trục lợi chính sách nhà ở xã hội bằng cách khi bán phải xét duyệt đúng đối tượng thụ hưởng. Theo ông Châu, những người được hưởng chính sách ưu đãi mua nhà ở xã hội sau một thời gian 5 năm, 10 năm làm ăn có thu nhập cao hơn, họ không còn là đối tượng thu nhập thấp nữa thì được quyền bán lại.

Theo thống kê của Bộ Xây dựng, chỉ tiêu năm 2026 trên phạm vi cả nước là 97.271 căn (trong đó: 80.095 căn nhà ở xã hội để bán, cho thuê mua; 17.176 căn nhà ở cho thuê). Dự kiến đến hết năm 2026 hoàn thành 87.601 căn hộ (69.552 căn nhà ở xã hội để bán, cho thuê mua; 18.049 căn nhà ở cho thuê), đạt 90% kế hoạch đề ra.